Η οθόνη της τηλεόρασης στο σαλόνι παραμένει ανοιχτή, μεταδίδοντας σε εικοσιτετράωρη ροή εικόνες που μοιάζουν με ταινία τρόμου, μόνο που η φρίκη τους είναι απόλυτα αληθινή. Ένα βομβαρδισμένο τοπίο χωρίς σταματημό. Παντού εκρήξεις και ελικόπτερα το ένα πίσω από το άλλο, ρίχνοντας τίτλους τέλους στο πέρασμά τους. Κραυγές, κλάματα, φωνές, άνθρωποι να τρέχουν να σωθούν με κατεύθυνση το άγνωστο, παιδιά με όπλα στα χέρια να μάχονται, αντί να βρίσκονται σε αλάνες να παίζουν και να γελούν.
Αυτές οι εικόνες, που σοκάρουν ακόμα και εμάς τους ενήλικες, φτάνουν στα μάτια των παιδιών μας ωμές, χωρίς φίλτρο, δημιουργώντας μια αίσθηση ότι ο κόσμος είναι ένα μέρος εχθρικό και απρόβλεπτο.
Πριν από λίγες μέρες, σε ένα κυριακάτικο τραπέζι, ο παππούς της οικογένειας, με το βλέμμα του στραμμένο στον μικρό εγγονό του που κοιτούσε αποσβολωμένος τις ειδήσεις, πήρε τον λόγο. «Ξέρεις, μικρέ μου», είπε σιγανά, «η χώρα μας έχει περάσει πολλούς τέτοιους πολέμους. Εμείς ξέρουμε τι θα πει να σφυρίζει η σειρήνα και να τρέχεις στο υπόγειο. Ξέρουμε τι θα πει να μοιράζεσαι μια φέτα ψωμί στα δέκα». Αυτές οι αφηγήσεις, αν και σκληρές, έχουν μια μοναδική δύναμη, είναι μνήμη, η οποία είναι ο μόνος τρόπος να καταλάβουν τα παιδιά ότι ο πόλεμος δεν είναι ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι, αλλά μια ανθρώπινη τραγωδία που πρέπει να γνωρίζουν για να μην την επαναλάβουν.
Είναι ζωτικής σημασίας τα παιδιά να ξέρουν τι είναι ο πόλεμος. Δεν πρέπει να τα αφήνουμε στο σκοτάδι, ούτε να επιτρέπουμε στις απορίες τους να θεριεύουν μέσα από τη δική μας σιωπή. Η σιωπή γεννά φόβο, ενώ η εξήγηση γεννά κατανόηση. Πρέπει να ακούσουν τις αφηγήσεις των παλαιότερων, να καταλάβουν το κόστος της ανθρώπινης ζωής και να νιώσουν ότι, παρά τη φρίκη, η ανθρωπιά πάντα βρίσκει τρόπο να επιβιώσει.
Όπως επισημαίνει η Ψυχολόγος – Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια Αγγελική Κολοκυθά, ο ρόλος του γονέα σε αυτή τη διαδικασία είναι καθοριστικός:
«Αυτές τις μέρες όλοι γινόμαστε αποδέκτες συνεχόμενης ροής πληροφοριών σχετικά με τον πόλεμο και η ανησυχία γύρω μας είναι διάχυτη. Η επιθυμία των περισσότερων γονιών είναι να παραμείνουν τα παιδιά τους προστατευμένα από αυτά τα άσχημα νέα, ώστε να μην νιώσουν ανασφάλεια. Ωστόσο είναι τελικά ωφέλιμο να κρατήσουμε τα παιδιά μας μακριά από όλα αυτά τα δυσάρεστα της ζωής; Μήπως θα ήταν καλύτερα να κάνουμε ότι δεν συμβαίνει τίποτα και να συνεχίζουμε την καθημερινή μας ρουτίνα;
Μία τέτοια συζήτηση είναι επόμενο να δυσκολεύει τους γονείς, ωστόσο είναι πολύ σημαντικό να γίνει. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι τα παιδιά κάποια πληροφορία θα έχουν ακούσει ή θα έχουν νιώσει την ανησυχία στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Είναι προτιμότερο, λοιπόν, να τους μιλήσουμε με απλά λόγια και αναλόγως της ηλικίας τους, παρά να ακούνε σκόρπιες πληροφορίες από ανοιχτές τηλεοράσεις ή ραδιόφωνα ή ακόμα και να βλέπουν σκληρές εικόνες από την τηλεόραση ή τα social media.
Οπότε μπορούμε να επιλέξουμε μία ήρεμη στιγμή και έναν ασφαλή χώρο, όπου θα ξεκινήσουμε αυτή τη συζήτηση δίνοντας κυρίως χώρο στα παιδιά να κάνουν ερωτήσεις. Αφού αντιληφθούμε το δικό τους πλαίσιο κατανόησης της κατάστασης και απαντήσουμε στις απορίες τους, δεν είναι κακό να παραδεχθούμε στα παιδιά μας ότι κάποια πράγματα δεν τα γνωρίζουμε.
Καλό θα είναι να αποφύγουμε χαρακτηρισμούς για ομάδες ανθρώπων ή έθνη και να εστιάσουμε στο κακό που προκαλεί ο πόλεμος, σε μηνύματα ενότητας αλλά και στην ύπαρξη ανθρώπων που σε επείγουσες καταστάσεις βοηθούν. Έπειτα συνεχίζουμε στους γνώριμους ρυθμούς μας και παραμένουμε διαθέσιμοι για να μιλήσουμε με τα παιδιά μας εάν μας το ζητήσουν.»
Ο πόλεμος μας επηρεάζει όλους, αλλά στα παιδιά αφήνει μια ανεξίτηλη αίσθηση αστάθειας.
Η πρόκληση για εμάς τους γονείς είναι να ισορροπήσουμε ανάμεσα στην ειλικρίνεια και την προστασία. Δεν χρειάζεται να τους αναλύσουμε γεωπολιτικές στρατηγικές, αλλά να τους μιλήσουμε για την αξία της ειρήνης.