Η παθητική χρήση των αλγοριθμικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι απλώς μια αθώα συνήθεια, αλλά μια πρακτική που βλάπτει σοβαρά την ψυχική υγεία των εφήβων. Αυτό είναι το κεντρικό, ανησυχητικό συμπέρασμα της Παγκόσμιας Έκθεσης Ευτυχίας για το 2026, η οποία έρχεται να προστεθεί στη μακρά λίστα των φωνών που υποστηρίζουν ότι αυτές οι πλατφόρμες κρύβουν σοβαρούς κινδύνους για τους νέους.
Ο ευρέως αναφερόμενος αυτός δείκτης, που υποστηρίζεται από τον ΟΗΕ και αναλύει τα επίπεδα ευτυχίας σε παγκόσμιο επίπεδο, εστίασε φέτος τη μελέτη του στην επίδραση που έχει η χρήση των social media στην ευημερία των παιδιών μας, την ώρα που η Φινλανδία ανακηρύχθηκε για ακόμη μια φορά η πιο ευτυχισμένη χώρα στον κόσμο.
Η έκθεση, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα την Πέμπτη 19/3, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, αναφέροντας ότι η εντατική ενασχόληση με τα κοινωνικά μέσα φαίνεται να συμβάλλει στη μείωση της ευημερίας των νέων. Μάλιστα, τα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα επηρεάζει δυσανάλογα τα κορίτσια, τα οποία έρχονται αντιμέτωπα με ψηφιακά εγκλήματα όπως ο σεξουαλικός εκβιασμός, όπου κάποιος απειλεί να διαδώσει προσωπικές φωτογραφίες των θυμάτων και ο διαδικτυακός εκφοβισμός. Αυτές οι τραυματικές εμπειρίες, σε συνδυασμό με την πίεση της ψηφιακής εικόνας, οδηγούν σε υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους στους νέους.
Οι συγγραφείς της έκθεσης, επικαλούμενοι δεδομένα από τη Λατινική Αμερική, προσδιορίζουν ως «πιο προβληματικές πλατφόρμες» εκείνες που βασίζονται στην παθητική κατανάλωση οπτικού περιεχομένου. Η συνεχής ροή βίντεο και φωτογραφιών από influencers, η οποία προβάλλεται βάσει ενός απρόσωπου αλγορίθμου, εγκλωβίζει τους εφήβους σε μια μηχανική, μη παραγωγική χρήση, που απομονώνει και πληγώνει.
Η κατάσταση αυτή έχει κινητοποιήσει κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο. Η Αυστραλία περιόρισε την πρόσβαση των νέων στις υπηρεσίες κοινωνικών μέσων στα τέλη του περασμένου έτους, και ένας αυξανόμενος αριθμός χωρών εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να ακολουθήσει το παράδειγμά της. Οι ρυθμιστικές αρχές χαρακτηρίζουν πλέον ανοιχτά αυτές τις υπηρεσίες ως επιβλαβείς και εθιστικές, με την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία να συγκαταλέγονται μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που εξετάζουν τέτοιου είδους περιορισμούς.
Φυσικά, δεν συμφωνούν όλοι ότι τέτοιες απαγορεύσεις θα ανακουφίσουν την αυξανόμενη κρίση ψυχικής υγείας μεταξύ των νέων. Οι επικριτές αυτών των μέτρων υποστηρίζουν ότι η σχέση μεταξύ των μακροχρόνιων παθήσεων και της χρήσης των κοινωνικών μέσων δεν είναι ακόμα απόλυτα σαφής. Ωστόσο, η έκθεση, αφού εξέτασε ένα ευρύ φάσμα ακαδημαϊκών ερευνών και στοιχείων, κατέληξε σε ένα σταθερό συμπέρασμα. Ενώ υπάρχουν ορισμένες θετικές συνδέσεις μεταξύ της χρήσης των social media και της ευημερίας σε περιοχές όπως η Μέση Ανατολή και η Αφρική, η εντατική χρήση συνδέεται σταθερά με την κατάθλιψη και το άγχος.
Η σοβαρότητα του ζητήματος αποτυπώνεται και στις ΗΠΑ, όπου μια δίκη υψηλού διακυβεύματος πρόκειται να καθορίσει εάν ιστότοποι κοινωνικών μέσων, όπως το Instagram της Meta Platforms Inc. και το YouTube της Google, είναι επικίνδυνα εθιστικοί για τους νέους. Αυτή είναι η πρώτη από χιλιάδες παρόμοιες αγωγές που εκθέτουν τις εταιρείες-κολοσσούς σε πιθανές αποζημιώσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων, αναδεικνύοντας την ανάγκη για μεγαλύτερη προστασία των παιδιών μας στον ψηφιακό κόσμο.
Σε ό,τι αφορά στην παγκόσμια κατάταξη ευτυχίας, η Φινλανδία παραμένει η πιο ευτυχισμένη χώρα στον κόσμο για ένατη συνεχή χρονιά, ακολουθούμενη από την Ισλανδία, τη Δανία, την Κόστα Ρίκα και τη Σουηδία. Αντίθετα, καμία χώρα όπου κυριαρχεί η αγγλική γλώσσα δεν κατάφερε να μπει στην πρώτη δεκάδα για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, με τις ΗΠΑ να κατατάσσονται στην 23η θέση και το Ηνωμένο Βασίλειο στην 29η.
Οι κατατάξεις αυτές βασίζονται σε έναν τριετή μέσο όρο της αξιολόγησης της ποιότητας ζωής από κάθε πληθυσμό, μετριάζοντας την επίδραση των διακυμάνσεων από το ένα έτος στο άλλο. Παράγοντες όπως το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, το προσδόκιμο υγιούς ζωής, το να έχει κανείς κάποιον να βασίζεται, η αίσθηση ελευθερίας, η γενναιοδωρία και οι αντιλήψεις για τη διαφθορά βοηθούν να εξηγηθεί γιατί οι άνθρωποι αξιολογούν την ικανοποίησή τους από τη ζωή με τον τρόπο που το κάνουν. Η έκθεση δημοσιεύεται από το Κέντρο Έρευνας για την Ευημερία του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, σε συνεργασία με την Gallup και το Δίκτυο Λύσεων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ΟΗΕ.