Το βιβλίο είναι το νανούρισμα, η πρώτη κουβέντα, το παράθυρο που ανοίγουμε στα παιδιά μας για να δουν τον κόσμο. Για την Ελένη Γερουλάνου, όμως, το βιβλίο είναι δικαίωμα.
Πριν από 12 χρόνια, μια ιδέα που γεννήθηκε από την ανάγκη για προσφορά, μεταμορφώθηκε στο Library4all. Έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που δεν στέλνει απλώς χάρτινες σελίδες σε σχολεία, αλλά μεταφέρει ελπίδα, φαντασία και ίσες ευκαιρίες ακόμα και στο πιο απομακρυσμένο νησί, στο πιο μικρό χωριό της Ελλάδας αλλά και πέρα από τα σύνορα.
Σήμερα, η Ελένη Γερουλάνου, έχοντας αφιερώσει τη ζωή της στην εκπαίδευση και τα παιδιά, και απολαμβάνοντας πλέον τον πιο γλυκό ρόλο της ζωής της, αυτόν της γιαγιάς, μας ανοίγει την καρδιά της. Μας μιλά για τη στιγμή που ένα παιδί αγκαλιάζει το πρώτο του βιβλίο, για τις σχολικές βιβλιοθήκες που ονειρεύεται και για το όραμά της, έναν κόσμο όπου η Library4all δεν θα χρειάζεται πια να υπάρχει, γιατί τα βιβλία θα είναι παντού.
Διαβάστε την συνέντευξη
1. Πώς γεννήθηκε η ιδέα του Library4all και ποια προσωπική εμπειρία σάς οδήγησε να δημιουργήσετε αυτή την πρωτοβουλία;
Όλα ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 2013, όταν μάθαμε πως στη Νέα Υόρκη υπάρχει ένας οργανισμός που προσφέρει βιβλία σε υποβαθμισμένα σχολεία της πόλης, το Project Cicero. Αναζητήσαμε την ψυχή της οργάνωσης, τη Susan Robbins, και της κάναμε αμέτρητες ερωτήσεις. Απάντησε σε όλες, με γενναιοδωρία, μοιράστηκε μαζί μας κάθε γνώση και εμπειρία.
Έτσι αποφασίσαμε να κάνουμε και εμείς κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα. Ξεκινήσαμε από τα σχολεία της Αττικής, με συνοδοιπόρους το Ίδρυμα Μποδοσάκη και το Μουσείο Μπενάκη. Τη δεύτερη χρονιά, οι Grey και Tribe δημιούργησαν για εμάς ένα τηλεοπτικό σποτ που προβλήθηκε σε όλα τα κανάλια και στους κινηματογράφους της Odeon, τους οποίους ευχαριστούμε θερμά. Από εκείνη τη στιγμή άρχισαν να φτάνουν αιτήματα από κάθε γωνιά της Ελλάδας και τότε καταλάβαμε το πραγματικό μέγεθος της ανάγκης.
2. Ποια ήταν η στιγμή που συνειδητοποιήσατε ότι για εκατομμύρια παιδιά η πρόσβαση στα βιβλία δεν είναι αυτονόητη;
Όταν άρχισαν να έρχονται τα αιτήματα από σχολεία σε όλη τη χώρα, που περιέγραφαν με απλότητα αλλά και αγωνία τη μεγάλη έλλειψη βιβλίων. Εκεί συνειδητοποιήσαμε ότι για πολλά παιδιά το βιβλίο δεν είναι αυτονόητο, αλλά ζητούμενο.
Όλα αυτά τα χρόνια έχω έρθει σε επαφή με χιλιάδες σχολεία και αμέτρητους εκπαιδευτικούς. Δυστυχώς, σε αρκετά σχολεία δεν υπάρχουν σχολικές βιβλιοθήκες όπως θα έπρεπε. Και όπου υπάρχουν, συχνά στεγάζονται σε ακατάλληλους ή μη προσβάσιμους χώρους, χωρίς υπεύθυνο, πόσο μάλλον βιβλιοθηκονόμο. Τα ίδια τα παιδιά μάς λένε ότι η βιβλιοθήκη είναι ένας χώρος κρύος, θορυβώδης ή ότι χρησιμοποιείται ταυτόχρονα για άλλες δραστηριότητες, όπως αίθουσα υπολογιστών. Έτσι, η βιβλιοθήκη που θα έπρεπε να είναι ένα καταφύγιο φαντασίας, έρευνας και ανακάλυψης γίνεται ένας χώρος που δεν τον νιώθουν δικό τους. Ελπίζω πραγματικά ότι αυτό αρχίζει να αλλάζει, με τις πρωτοβουλίες που σχεδιάζονται από το Υπουργείο Παιδείας. Και εύχομαι αυτή η αλλαγή να φτάσει παντού, ακόμα και στα νηπιαγωγεία.
3. Ποια ήταν τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετωπίσατε στα πρώτα βήματα της Library4all και τι σας βοήθησε να συνεχίσετε;
Η αλήθεια είναι ότι δεν αντιμετωπίσαμε μεγάλα εμπόδια στα πρώτα μας βήματα. Η εμπιστοσύνη χτίστηκε γρήγορα και το έργο του Library4all διαδόθηκε από στόμα σε στόμα. Αυτό που μας κράτησε και συνεχίζει να μας κινεί είναι η αγάπη μας για τα παιδιά και τα βιβλία, και η βαθιά μας πίστη ότι το βιβλίο είναι δικαίωμα κάθε παιδιού.
4. Υπάρχει κάποια ιστορία παιδιού ή κοινότητας που σας έκανε να καταλάβετε ότι το έργο της Library4all πραγματικά αλλάζει ζωές;
Είναι πολλές οι στιγμές που μας έχουν συγκινήσει, αλλά ιδιαίτερα έντονες είναι εκείνες από μικρά, απομακρυσμένα σχολεία, όπου τα παιδιά ανοίγουν τα κουτιά με τα βιβλία σαν να ανοίγουν έναν καινούργιο κόσμο. Θυμάμαι χαρακτηριστικά παιδιά που κρατούσαν για πρώτη φορά ένα βιβλίο δικό τους, όχι δανεικό, όχι φθαρμένο και το αγκάλιαζαν. Εκεί καταλαβαίνεις ότι δεν στέλνεις απλώς βιβλία, ανοίγεις δρόμους.
5. Πώς επιλέγετε τα βιβλία που στέλνετε σε σχολεία και κοινότητες σε τόσο διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς;
Τα βιβλία που προσφέρουμε είναι καινούρια ή σαν καινούρια, εκδόσεις των τελευταίων δέκα χρόνων. Επιλέγουμε βιβλία που κινητοποιούν τη φαντασία, καλλιεργούν τη σκέψη και μπορούν να μιλήσουν στα παιδιά, ανεξαρτήτως τόπου ή πολιτισμού. Είναι βιβλία που αφήνουν τη σφραγίδα τους στα παιδιά, καλλιεργούν τη σκέψη και την αισθητική, διαμορφώνουν απόψεις για τη ζωή και οδηγούν πάνω από όλα στην απόλαυση.
6. Τι συμβαίνει όταν ένα παιδί πιάνει για πρώτη φορά στα χέρια του ένα βιβλίο σε μια κοινότητα όπου δεν υπήρχαν ποτέ βιβλιοθήκες;
Είναι μια στιγμή ανακάλυψης. Το παιδί δεν βλέπει απλώς ένα αντικείμενο, ανοίγει μια πόρτα, αποκτά ένα εισιτήριο για πολλαπλές διαδρομές. Το βιβλίο γίνεται αφορμή για ερωτήσεις, για φαντασία, για ταξίδια που δεν απαιτούν τίποτα άλλο παρά χρόνο και περιέργεια. Και συχνά αυτή η πρώτη επαφή είναι καθοριστική γιατί μπορεί να γεννήσει έναν αναγνώστη για όλη του τη ζωή.
7. Πόσο σημαντική είναι η συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες για να λειτουργούν οι βιβλιοθήκες που δημιουργείτε και μετά την αποχώρηση της οργάνωσης;
Οι συνεργασίες είναι το δυνατό μας σημείο. Η επιτυχία της δράσης μας είναι υπόθεση συλλογική. Πιστεύουμε βαθιά στο «μαζί». Χωρίς τη στήριξη των τοπικών κοινοτήτων, των εκπαιδευτικών και των ανθρώπων που αγκαλιάζουν τις βιβλιοθήκες, των εκδοτών, των εταιρειών, των συγγραφέων και των εικονογράφων, τίποτα δεν θα μπορούσε να έχει διάρκεια.
8. Σε μια εποχή όπου κυριαρχούν οι οθόνες, πιστεύετε ότι το βιβλίο εξακολουθεί να έχει την ίδια δύναμη στη ζωή ενός παιδιού;
Ναι, προσωπικά δεν φοβάμαι την οθόνη. Όλα έχουν θέση στη ζωή των παιδιών, αρκεί να υπάρχει ισορροπία. Το βιβλίο προσφέρει κάτι μοναδικό: χώρο για σκέψη, σιωπή και προσωπική ανακάλυψη, στοιχεία που παραμένουν αναντικατάστατα.
9. Ποια είναι σήμερα η μεγαλύτερη πρόκληση για έναν οργανισμό που προσπαθεί να προωθήσει την ανάγνωση σε παγκόσμιο επίπεδο;
Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα είναι να διασφαλίσουμε τη συνέχεια και τη βιωσιμότητα της πρόσβασης στο βιβλίο. Δεν αρκεί να φτάσουν βιβλία σε ένα σχολείο, χρειάζεται να ενταχθούν στην καθημερινότητά του, να υπάρξει φροντίδα, κονδύλια για ανανέωση των συλλογών της βιβλιοθήκης, και κυρίως άνθρωποι που θα τα ζωντανέψουν. Η πρόκληση είναι να περάσουμε από την προσφορά στη δημιουργία πραγματικών σχολικών βιβλιοθηκών για όλες και για όλους, με όλους και με όλες.
10. Πώς φαντάζεστε τη Library4all τα επόμενα δέκα χρόνια και ποιο είναι το όραμά σας για την πρόσβαση των παιδιών στα βιβλία;
Δώδεκα χρόνια τώρα δεν μοιραζόμαστε μόνο την αγάπη μας για τα βιβλία, αλλά και τη συνεργασία μας με όλους εσάς. Τα βιβλία μας έχουν ταξιδέψει από την Ίμβρο και την Τέλενδο μέχρι την Ερείκουσα, αλλά και πέρα από τα σύνορα, στο Κάιρο και την Τανζανία.
Δώδεκα χρόνια Library4all. Να ευχηθούμε να τα εκατοστήσουμε; Όχι. Να ευχηθούμε να αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση. Γιατί το όραμά μας είναι απλό: να μην μας χρειάζεται πια κανείς. Κάθε σχολείο να διαθέτει μια σύγχρονη, προσβάσιμη βιβλιοθήκη, συνδεδεμένη με τη ζωή του, με βιβλιοθηκονόμο και σταθερή χρηματοδότηση. Μια βιβλιοθήκη πραγματικά για όλους και όλες.
11. Τώρα που γίνατε γιαγιά, τι θα θέλατε περισσότερο να υπάρχει στον κόσμο των βιβλίων για τα παιδιά της νέας γενιάς;
Τώρα που έγινα γιαγιά, εύχομαι κάτι πολύ απλό: να υπάρχουν βιβλία παντού. Τα παιδιά να έχουν πρόσβαση σε αυτά από τα πρώτα τους χρόνια, να μεγαλώνουν με το βιβλίο ως φυσικό κομμάτι της καθημερινότητάς τους, όπως το παιχνίδι, όπως η αγκαλιά.
Mπορείτε να υποστηρίξετε το Library4all με τους παρακάτω τρόπους:
-Να αγοράσετε βιβλία για παιδιά ηλικίας 4-12 ετών.
-Κάνετε μια χρηματική δωρεά για την αγορά νέων βιβλίων.
-Να προσφέρετε καινούρια ή σχεδόν καινούρια παιδικά βιβλία, κατάλληλα για παιδιά ηλικίας 4-12 ετών, τα οποία έχουν εκδοθεί μέσα στα τελευταία 10 χρόνια.
Παρακαλούμε σημειώστε ότι δεν δεχόμαστε:
- εγκυκλοπαίδειες
- βιβλία δραστηριοτήτων
- σχολικά βιβλία
- βιβλία ενηλίκων
- βιβλία με αυτοκόλλητα
- πολύ λεπτά βιβλία, δεμένα με συρραπτικά
- βιβλία με ήρωες κινουμένων σχεδίων
- εκδόσεις-προσφορές από εφημερίδες (λόγω λογοτύπων)
- βιβλία που συνοδεύονται από CD, όταν το CD λείπει
Πριν παραδοθούν, τα βιβλία θα πρέπει να έχουν ελεγχθεί ως προς την κατάστασή τους και την καταλληλότητά τους και στη συνέχεια να τοποθετηθούν σε μικρά κουτιά ή σακούλες, ώστε να μην έχουν μεγάλο βάρος.
Λίγα λόγια για την Ελένη Γερουλάνου
Η Ελένη Γερουλάνου γεννήθηκε στην Αθήνα. Αποφοίτησε από τη Σχολή Νηπιαγωγών Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές της στο Wheelock College στη Βοστόνη, όπου ειδικεύτηκε σε προγράμματα μουσείων για παιδιά προσχολικής ηλικίας. Το 1986 προσελήφθη στη Σχολή Μωραΐτη ως υπεύθυνη του προγράμματος Μουσειακής Αγωγής των παιδιών του Νηπιαγωγείου και το 2000 ανέλαβε τη διεύθυνση του Νηπιαγωγείου, όπου εργάστηκε μέχρι τη συνταξιοδότησή της, το 2023. Έχει γράψει βιβλία γνώσης για παιδιά, εμπνευσμένα από συλλογές μουσείων και βιβλία πρωτογραφικών ασκήσεων. Είναι ιδρυτικό μέλος και διαχειρίστρια του Μη Κερδοσκοπικού Οργανισμού Library4all, ιδρυτικό μέλος του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου, μέλος του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (ΙΒΒΥ) και επίτιμο μέλος του «Διαβάζοντας Μεγαλώνω».