Η φωνή μας κρύβει πολύ περισσότερα μυστικά για τη βιολογική μας ηλικία και την υγεία του εγκεφάλου από όσα μπορούσαμε να φανταστούμε. Μια πρωτοποριακή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances αποκαλύπτει ότι εξελιγμένα μοντέλα μηχανικής μάθησης μπορούν να αναλύσουν την ανθρώπινη ομιλία, λειτουργώντας ως ένα «ρολόι ομιλίας» που υπολογίζει τη χρονολογική ηλικία αλλά και την ταχύτητα γήρανσης του εγκεφάλου.
Τι αναλύει το «ρολόι ομιλίας»
Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε 2.928 ισπανόφωνους συμμετέχοντες από την Αργεντινή, τη Χιλή, την Κολομβία, το Μεξικό και το Περού, συμπεριλαμβάνοντας τόσο υγιείς ενηλίκους όσο και άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή, νόσο Αλτσχάιμερ και μετωποκροταφική άνοια. Αντί να εστιάσουν σε μία μόνο παράμετρο, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν την τεχνητή νοημοσύνη για να αξιολογήσουν ταυτόχρονα εκατοντάδες ακουστικά και γλωσσικά στοιχεία: από τον ρυθμό, τις παύσεις και το ύψος της φωνής, μέχρι το συναισθηματικό φορτίο, το λεξιλόγιο, τη σημασιολογική ακρίβεια και τη συνολική οργάνωση του λόγου.
Όταν η φωνή «ακούγεται» μεγαλύτερη από την πραγματική ηλικία
Η διαφορά που προκύπτει ανάμεσα στην πραγματική ηλικία ενός ατόμου και την ηλικία που «προδίδει» η ομιλία του αποδείχθηκε εξαιρετικά αποκαλυπτική. Τα άτομα των οποίων η φωνή ακουγόταν πιο «γηρασμένη» από την πραγματική τους ηλικία παρουσίαζαν σαφείς ενδείξεις επιταχυνόμενης γήρανσης σε διάφορα βιολογικά συστήματα. Το διευρυμένο αυτό χάσμα συσχετίστηκε άμεσα με την ηλικία του εγκεφάλου μέσω νευροαπεικονίσεων, αλλά και με την επιγενετική γήρανση, όπως αυτή καταγράφεται από χημικές αλλαγές στο DNA. Παράλληλα, η επιτάχυνση της ηλικίας ομιλίας συνοδευόταν από χαμηλότερες επιδόσεις στη μνήμη, την εκτελεστική λειτουργία, ακόμα και σε μη γλωσσικά γνωστικά τεστ.
Η σύνδεση με τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες
Όσον αφορά τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες, το ρολόι ομιλίας κατάφερε να διαχωρίσει με μεγάλη ακρίβεια τους υγιείς ανθρώπους από εκείνους με άνοια. Οι υγιείς εθελοντές εμφάνισαν τα ελάχιστα χάσματα ηλικίας, ενώ στις ομάδες με Αλτσχάιμερ και μετωποκροταφική άνοια οι αποκλίσεις ήταν σταδιακά πολύ μεγαλύτερες. Στην περίπτωση του Αλτσχάιμερ, το χάσμα αυτό συνδέθηκε ακόμη και με αυξημένα επίπεδα της πρωτεΐνης p-tau217 στο αίμα, ενός από τους πιο αξιόπιστους βιοδείκτες της νόσου.
Η φωνή αποτυπώνει και τις εμπειρίες της ζωής μας
Εξίσου εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι η φωνή αποτυπώνει και το κοινωνικό αποτύπωμα της ζωής μας. Η επιταχυνόμενη γήρανση της ομιλίας βρέθηκε να συνδέεται με δυσμενείς κοινωνικές συνθήκες, όπως το χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, οι οικονομικές δυσκολίες, η επισιτιστική ανασφάλεια και η περιορισμένη πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο επικεφαλής της μελέτης, καθηγητής Agustin Ibanez από το Trinity College του Δουβλίνου, η ανθρώπινη φωνή συμπυκνώνει τη ροή του χρόνου, τις εγκεφαλικές λειτουργίες, τη συστημική βιολογία αλλά και τις συσσωρευμένες εμπειρίες του περιβάλλοντός μας.
Ένα απλό και οικονομικό εργαλείο για το μέλλον
Τα ευρήματα αυτά ανοίγουν τον δρόμο για μια επανάσταση στη διαγνωστική. Ενώ οι παραδοσιακές μέθοδοι εκτίμησης της εγκεφαλικής γήρανσης απαιτούν ακριβές μαγνητικές τομογραφίες, επεμβατικές εξετάσεις αίματος και εξειδικευμένες κλινικές αναλύσεις, η ομιλία μπορεί να καταγραφεί εύκολα, εξ αποστάσεως, ανώδυνα και με ελάχιστο κόστος. Η δυνατότητα αυτή είναι ανεκτίμητη για απομονωμένες κοινότητες ή χώρες με περιορισμένες υγειονομικές υποδομές, αποδεικνύοντας ότι η προηγμένη διαγνωστική δεν χρειάζεται πάντα πανάκριβο εξοπλισμό.
Δεν αποτελεί ακόμη επίσημο διαγνωστικό εργαλείο
Παρά τον ενθουσιασμό, οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι το ρολόι ομιλίας δεν αποτελεί ακόμη επίσημο διαγνωστικό εργαλείο. Απαιτούνται περαιτέρω διαχρονικές μελέτες για να επιβεβαιωθεί αν οι αλλαγές στη φωνή μπορούν να προβλέψουν μελλοντική εκδήλωση άνοιας, καθώς και δοκιμές σε διαφορετικές γλώσσες και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν, μια απλή, καθημερινή ανθρώπινη συνήθεια όπως η ομιλία μπορεί σύντομα να μετατραπεί σε ένα από τα πιο ισχυρά παράθυρα προς τη βιολογία της γήρανσης.