Η δημογραφική συρρίκνωση της χώρας αποτυπώνεται πλέον με πρωτοφανή ένταση στις επίσημες στατιστικές. Μέσα σε διάστημα μόλις δεκαπέντε ετών, οι γεννήσεις στην Ελλάδα κατέγραψαν κατακόρυφη πτώση της τάξης του 42%, διαμορφώνοντας μια νέα πραγματικότητα όπου οι θάνατοι ξεπερνούν δραματικά τις νέες γεννήσεις.
Η Ραγδαία Μείωση των Γεννήσεων
Σύμφωνα με τη νέα μελέτη του Βύρωνα Κοτζαμάνη, καθηγητή Δημογραφίας και διευθυντή ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, ο ετήσιος αριθμός των γεννήσεων υποχώρησε από 117.440 το 2009 σε μόλις 68.310 το 2024.
Σε βάθος χρόνου, η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο χαώδης. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 η Ελλάδα κατέγραφε περίπου 148.000 γεννήσεις ετησίως, ενώ την περίοδο 2024-2025 ο αριθμός αυτός σταθεροποιείται κοντά στις 67.000. Παράλληλα, η μέση ηλικία στην οποία οι γυναίκες αποκτούν το πρώτο τους παιδί μετατοπίστηκε από τα 26,2 στα 32,2 έτη, παρασύροντας προς τα κάτω τον συνολικό δείκτη γονιμότητας.
Γεωγραφικές Ανισότητες: Πτώση πάνω από 50% στην Περιφέρεια
Η δημογραφική υποχώρηση δεν εκδηλώνεται με την ίδια ένταση σε ολόκληρη την επικράτεια, αποκαλύπτοντας έντονες περιφερειακές διαφοροποιήσεις.
- Οι περιοχές με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση: Στους νομούς Θεσπρωτίας, Γρεβενών, Φθιώτιδας, Κοζάνης, Ευρυτανίας και Φλώρινας, οι γεννήσεις συρρικνώθηκαν περισσότερο από 50% μεταξύ 2009 και 2024. Επιπλέον, σε ακόμη δέκα νομούς της επικράτειας η μείωση κυμάνθηκε μεταξύ 45% και 50%.
- Οι θύλακες αντοχής: Σαφώς πιο ανθεκτική εικόνα παρουσιάζουν νησιωτικές περιοχές της χώρας. Σε έξι νησιωτικούς νομούς η πτώση περιορίστηκε κάτω από το 30%, ενώ στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο η μείωση συγκρατήθηκε κάτω από το 15%.
Η Δραματική Ανατροπή στο Φυσικό Ισοζύγιο
Η εικόνα επιβαρύνεται περαιτέρω αν συνυπολογιστεί ο δείκτης θνησιμότητας. Το 2009 καταγράφονταν 92 θάνατοι για κάθε 100 γεννήσεις σε εθνικό επίπεδο, ενώ το 2024 η αναλογία αυτή εκτοξεύθηκε στους 184 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.
Από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες της χώρας, μόλις πέντε διατήρησαν θετικό ισοζύγιο (περισσότερες γεννήσεις από θανάτους) το 2024: η Θήρα, η Μύκονος, η Κως, η Νάξος και το Ρέθυμνο. Χαρακτηριστικά, στη Σαντορίνη οι γεννήσεις ήταν σχεδόν διπλάσιες από τους θανάτους.
Στον αντίποδα, σε 17 Περιφερειακές Ενότητες καταγράφηκαν από 250 έως 376 θάνατοι για κάθε 100 γεννήσεις. Στις Σέρρες, την Ευρυτανία και τα Γρεβενά η αναλογία ξεπέρασε τους 3,5 θανάτους ανά μία γέννηση.
Η ιστορική μεταβολή του φυσικού ισοζυγίου αποτυπώνει το μέγεθος της μεταβολής:
- Δεκαετία 1971-1980: Πλεόνασμα +638.000 (περισσότερες γεννήσεις από θανάτους).
- Δεκαετία 1981-1990: Πλεόνασμα +276.000.
- Δεκαετία 1991-2000: Οριακό πλεόνασμα +22.000.
- Δεκαετία 2011-2020: Έλλειμμα -267.000 (περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις).
- Πενταετία 2021-2025: Αρνητικό ισοζύγιο -290.000.
Λιγότερες Γυναίκες σε Αναπαραγωγική Ηλικία
Πέραν της απόφασης απόκτησης λιγότερων παιδιών, η μείωση των γεννήσεων τροφοδοτείται από τη συρρίκνωση της ίδιας της βάσης του πληθυσμού. Από το 2009 έως το διάστημα 2024-2025, ο αριθμός των γυναικών ηλικίας 25 έως 44 ετών μειώθηκε κατά περίπου 480.000 άτομα (πτώση 28%).
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί άμεσο απότοκο της κάμψης των γεννήσεων που ξεκίνησε μετά το 1980, καθώς οι λιγότερο πολυπληθείς γενιές εκείνης της περιόδου εισήλθαν πλέον στην ηλικία δημιουργίας οικογένειας. Στη συρρίκνωση αυτή λειτούργησε επιβαρυντικά και η μεταναστευτική εκροή νέων ανθρώπων κατά τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης.
Γιατί Ορισμένες Περιοχές Εμφανίζουν Αντοχές
Ο κ. Κοτζαμάνης αποδίδει τις αποκλίσεις μεταξύ των περιοχών στην ηλικιακή δομή του τοπικού πληθυσμού, στη διακύμανση της γονιμότητας και, κυρίως, στην ικανότητα κάθε περιοχής να συγκρατεί ή να προσελκύει νεότερες ηλικίες.
Οι περιοχές που καταγράφουν τη μεγαλύτερη πτώση είναι εκείνες που υπέστησαν ισχυρή διαρροή νέων και παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά γήρανσης. Αντίθετα, οι τοπικές κοινωνίες που κατάφεραν να διατηρήσουν τον νεανικό τους πληθυσμό ή προσέλκυσαν νέους κατοίκους από άλλες περιοχές και το εξωτερικό διατηρούν μια πιο ανθεκτική δημογραφική ισορροπία.