Μια πολύμηνη έρευνα της Deutsche Welle (DW) φέρνει στο φως ένα σκοτεινό μοτίβο στον τοκετό στη Σερβία, όπου η λεκτική βία, η κακοποίηση και οι ξεπερασμένες ιατρικές διαδικασίες αποτελούν καθημερινότητα για εκατοντάδες γυναίκες.
Συγκλονιστικές μαρτυρίες γυναικών
«Ο κόσμος λέει πως, όταν μπαίνεις στην Μπετάνιγια, αφήνεις την αξιοπρέπειά σου στην πόρτα. Είναι φυσιολογικό αυτό;», αναρωτιέται μια γυναίκα, ανακαλώντας την εμπειρία της στο μαιευτήριο του Νόβι Σαντ.
«Στο χωριό μου φροντίζουν καλύτερα τις αγελάδες απ’ ό,τι με φρόντισαν εμένα οι γιατροί», εξομολογείται μια δεύτερη.
«Δεν έχω δείξει ποτέ σε κανέναν την πρώτη μου φωτογραφία με το μωρό μου, επειδή μοιάζω μισοπεθαμένη», προσθέτει μια τρίτη.
Αν και δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους και γέννησαν σε διαφορετικές πόλεις, οι περισσότερες από 20 γυναίκες που μίλησαν στην DW περιέγραψαν την ίδια εφιαλτική πραγματικότητα: μια απάνθρωπη μεταχείριση που εξυπηρετεί τις αδυναμίες ενός υπερφορτωμένου συστήματος υγείας, παραμερίζοντας τις ανάγκες της μητέρας και του παιδιού.
Τοκετός με τους όρους ενός «μηχανικού» συστήματος
Σε πολλά μαιευτήρια της Σερβίας εφαρμόζεται συστηματικά μια συγκεκριμένη αλληλουχία παρεμβάσεων: ξύρισμα, υποκλυσμός και άμεση χορήγηση τεχνητής ωκυτοκίνης για την επιτάχυνση του τοκετού. Η πρακτική αυτή, αν και αυξάνει κατακόρυφα τους πόνους και τις συσπάσεις, χρησιμοποιείται ως ρουτίνα, παρότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) τη συνιστά αυστηρά και μόνο όταν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη.
Γυναίκες καταγγέλλουν εξαναγκαστικές εξετάσεις, βίαιο σπάσιμο των νερών χωρίς προειδοποίηση, αλλά και την εφαρμογή του αμφιλεγόμενου χειρισμού Κριστέλερ (πίεση στην κοιλιά για την εξώθηση του μωρού), ο οποίος εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους τραυματισμού. Σε αρκετές περιπτώσεις, η χρήση εμβρυουλκού κενού προκάλεσε τραυματισμούς στα νεογνά, βυθίζοντας τις μητέρες στον φόβο μόνιμων βλαβών, όπως η εγκεφαλική παράλυση.
Παρωχημένες πρακτικές και έμφυλα στερεότυπα
Η περινεοτομή (χειρουργική τομή) διενεργείται σχεδόν στο 50% των τοκετών στη Σερβία, ενώ σε ορισμένα ιδρύματα το ποσοστό ξεπερνά το 70%, παρά τις οδηγίες του ΠΟΥ κατά της συστηματικής χρήσης της. Πολλές μητέρες δηλώνουν ότι η τομή έγινε χωρίς συγκατάθεση, χωρίς εξήγηση, ακόμη και χωρίς αναισθησία.
Παράλληλα, η ψυχολόγος Μπιλιάνα Στάνκοβιτς επισημαίνει ότι ορισμένες πρακτικές τροφοδοτούνται από έμφυλα στερεότυπα. Κατέγραψε μαρτυρίες για το λεγόμενο «ράμμα του συζύγου» , ένα επιπλέον ράμμα που υποτίθεται ότι επαναφέρει τον κόλπο στο αρχικό του μέγεθος με γιατρούς να σχολιάζουν απροκάλυπτα ότι πρόκειται για «δώρα» προς τους συζύγους.
Λεκτική κακοποίηση και απαξίωση
Σύμφωνα με την Έκθεση του 2022 για τη Μεταχείριση των Γυναικών σε Μαιευτικά Ιδρύματα στη Σερβία, η λεκτική βία είναι ευρύτατα διαδεδομένη. Το προσωπικό συχνά αποκαλεί τις γυναίκες κακομαθημένες, αδύναμες ή εγωίστριες, ενώ δεν λείπουν οι απειλές για «χαστούκια» σε περίπτωση λιποθυμίας, καθώς και τα ταπεινωτικά, σεξουαλικά σχόλια.
Ένα σύστημα υπό κατάρρευση
Η πίεση στο υγειονομικό σύστημα είναι τεράστια: το ένα τρίτο των γεννήσεων πραγματοποιείται σε μόλις τέσσερα μεγάλα μαιευτήρια σε Βελιγράδι και Νόβι Σαντ, καθώς οι μικρότερες δομές στην περιφέρεια κλείνουν. Αυτό μετατρέπει τον τοκετό σε «γραμμή παραγωγής», όπου όλα πρέπει να ολοκληρωθούν εντός 24 έως 48 ωρών για να ελευθερωθεί το κρεβάτι.
Ωστόσο, ειδικοί τονίζουν ότι η έλλειψη πόρων δεν δικαιολογεί τα πάντα. Στα δύο τρίτα των μαιευτηρίων γίνονται το πολύ τρεις γεννήσεις την ημέρα, αλλά η νοοτροπία της βιαστικής και επιθετικής παρέμβασης παραμένει η ίδια.
Ατιμωρησία και ανεπαρκείς έλεγχοι
Παρά τη σύνταξη νέας Εθνικής Κατευθυντήριας Οδηγίας από το Υπουργείο Υγείας της Σερβίας, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι λείπουν οι μηχανισμοί εποπτείας για την εφαρμογή της.
Την ίδια στιγμή, νομικοί από το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Βελιγραδίου αναφέρουν ότι, παρά τις προσφυγές γυναικών στη Δικαιοσύνη για σαφείς παραβιάσεις δικαιωμάτων και μαιευτική βία, καμία υπόθεση δεν έχει καταλήξει μέχρι σήμερα σε τελεσίδικη καταδικαστική απόφαση, αφήνοντας το θεσμικό κενό να διαιωνίζεται και τις μητέρες να κουβαλούν ανεξίτηλα τραύματα για όλη τους τη ζωή.