Το φιλόδοξο project των 65 εκατομμυρίων ευρώ στις Καναρίους Νήσους μπαίνει οριστικά στο αρχείο. Η ισπανική Nueva Pescanova αποσύρεται, ανοίγοντας έναν μεγάλο διάλογο για τα όρια της υδατοκαλλιέργειας και τη νοημοσύνη των θαλάσσιων πλασμάτων.
Το 2022, η Nueva Pescanova, ο αλιευτικός κολοσσός της Ισπανίας, ανακοίνωσε μια επένδυση-μαμούθ ύψους 65 εκατομμυρίων ευρώ. Στόχος της ήταν η δημιουργία της πρώτης βιομηχανικής μονάδας εκτροφής και μεταποίησης χταποδιών στον κόσμο, κοντά στο λιμάνι της Λας Πάλμας.
Παρά το γεγονός ότι τα χταπόδια είναι παγκοσμίως γνωστά για τη δυσκολία αναπαραγωγής τους σε αιχμαλωσία, η εταιρεία είχε προβλέψει με σιγουριά ότι μέχρι το 2025 η παραγωγή στη Γκραν Κανάρια θα άγγιζε τους 3.000 τόνους ετησίως.
Ακολούθησαν χρόνια έντονων αντιπαραθέσεων. Επιστήμονες και ακτιβιστές από όλο τον κόσμο καταδίκασαν τα σχέδια εκμετάλλευσης ενός ζώου που εξυμνείται για τη φαινομενική του ευφυΐα —ενός πλάσματος που απέκτησε status «διασημότητας» χάρη στο βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ «My Octopus Teacher» (Ο δάσκαλός μου, το χταπόδι).
Τελικά, στα τέλη Ιουλίου του 2026, η Nueva Pescanova αποφάσισε να βάλει οριστικό τέλος στο project. Τι έκρινε όμως την τύχη της πρώτης φάρμας χταποδιών και ποιες είναι οι επιπτώσεις για το μέλλον της παγκόσμιας αγοράς;
«Επιχειρηματικοί και κανονιστικοί λόγοι»
Αν και το επίσημο αίτημα της εφημερίδας Guardian για σχολιασμό έμεινε αναπάντητο από τη Nueva Pescanova, η εταιρεία ξεκαθάρισε τη θέση της μέσω επιστολής προς τη λιμενική αρχή των Καναρίων Νήσων: αποσύρεται από το έργο επικαλούμενη αποκλειστικά «επιχειρηματικούς και κανονιστικούς λόγους».
Οι ακτιβιστές, που αντιμάχονταν τη μονάδα επί χρόνια, έσπευσαν να πανηγυρίσουν.
«Η κοινωνική, επιστημονική και πολιτική πίεση απέδωσε καρπούς απέναντι σε αυτή την ηθική και περιβαλλοντική θηριωδία», δήλωσε το ισπανικό κόμμα για τα δικαιώματα των ζώων, PACMA.
Ωστόσο, η πραγματικότητα πίσω από τα κίνητρα της αποχώρησης ίσως είναι πιο πεζή.
Όταν ο Guardian επισκέφθηκε το ερευνητικό κέντρο της εταιρείας το 2023, ο θαλάσσιος βιολόγος Ρομπέρτο Ρομέρο Πέρεζ είχε παραδεχθεί: «Η αλήθεια είναι ότι διαπιστώνουμε πως το κλίμα είναι λίγο πιο εχθρικό από ό,τι αναμέναμε».
Στον αντίποδα, η Σίλβια Φερνάντες Ντίαζ, δημοσιογράφος της τοπικής εφημερίδας Canarias7, τονίζει ότι οι διαμαρτυρίες στο νησί σπάνια συγκέντρωναν περισσότερους από μερικές δεκάδες ανθρώπους. «Η πραγματικότητα είναι ότι η μονάδα δεν προχώρησε επειδή δεν ήταν οικονομικά βιώσιμη, όχι λόγω των λαϊκών αντιδράσεων», σημειώνει. Μάλιστα, πηγές της λιμενικής αρχής επιβεβαίωσαν ότι δεν είχε ξεκινήσει καμία απολύτως κατασκευαστική εργασία.
Το επιστημονικό αδιέξοδο: Γιατί είναι αδύνατη η εκτροφή τους;
Η αποτυχία της Nueva Pescanova δεν είναι η πρώτη. Ο Ίαν Γκλίνταλ, θαλάσσιος βιολόγος στο Πανεπιστήμιο Τοχόκου της Ιαπωνίας με 50 χρόνια εμπειρίας στην έρευνα των κεφαλόποδων, αναφέρει ότι το ίδιο συνέβη και στην Ασία με τον αλιευτικό κολοσσό Nissui. Η εταιρεία ισχυριζόταν ότι βρήκε τη λύση, αλλά δεν παρήγαγε ποτέ τίποτα.
Σύμφωνα με τον δρα Γκλίνταλ, η εκτροφή του κοινού χταποδιού (Octopus vulgaris) προσκρούει σε ανυπέρβλητα βιολογικά και οικονομικά εμπόδια:
- Η ευαισθησία των προνυμφών: Οι προνύμφες περνούν τουλάχιστον 20 ημέρες επιπλέοντας στα θαλάσσια ρεύματα πριν εγκατασταθούν στον βυθό. Αυτή η μεταβατική φάση σε ελεγχόμενο περιβάλλον είναι εξαιρετικά δύσκολη και τα νεογνά πεθαίνουν μαζικά με το παραμικρό λάθος.
- Το πρόβλημα της τροφής: Τα χταπόδια τρέφονται με μια ειδική ψαρόπαστα, αλλά είναι εξαιρετικά επιλεκτικά. Αρνούνται να τρώνε το ίδιο πράγμα μέρα με τη μέρα.
- Το κόστος: «Ακόμα κι αν έλυνες το πρόβλημα της διατροφής, η τροφή θα κόστιζε τελικά περισσότερο από την τελική αξία που έχει το χταπόδι στην αγορά», εξηγεί ο Γκλίνταλ.
Το ηθικό δίλημμα: Ένα ζώο με εννέα εγκεφάλους και «νου»
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, οι ηθικές ενστάσεις παραμένουν ισχυρές. Τα χταπόδια είναι μοναχικά, αντικοινωνικά όντα, και οι επιστημονικές μελέτες προσφέρουν πλέον αδιάψευστα στοιχεία για την ικανότητά τους να αισθάνονται πόνο και περιορισμό.
Ο Ρίτσαρντ Σβάιντ, συγγραφέας του βιβλίου «Life on the Octopus Farm», επισημαίνει ότι πολλοί βιολόγοι υποστηρίζουν πως το χταπόδι δεν διαθέτει απλώς εννέα εγκεφάλους, αλλά «νου» —ένα χαρακτηριστικό που συνήθως αποδίδουμε μόνο σε ανώτερα θηλαστικά (σκύλους, πρωτεύοντα, ανθρώπους).
«Το χταπόδι είναι ο ιδανικός υποψήφιος για ανθρωπομορφισμό. Είναι τόσο έξυπνο, τόσο ευαίσθητο και ταυτόχρονα τόσο διαφορετικό από εμάς, που καταντά ουσιαστικά ακατανόητο», συμπληρώνει ο Schweid.
Μέχρι σήμερα, κανένας στον κόσμο δεν έχει καταφέρει να εκτρέψει βιομηχανικά το κοινό χταπόδι, με εξαίρεση ένα μικρής κλίμακας πρόγραμμα στο Μεξικό που αφορά όμως ένα τελείως διαφορετικό, τοπικό είδος.
Η πίεση στις άγριες θάλασσες και το κρέας του μέλλοντος
Αν και τα χταπόδια γλίτωσαν, προς το παρόν, από τις δεξαμενές της βιομηχανικής εκτροφής, η πίεση στους φυσικούς πληθυσμούς παραμένει ασφυκτική. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) εκτιμά ότι 370.000 τόνοι χταποδιών αλιεύονται κάθε χρόνο παγκοσμίως (κυρίως στο Μαρόκο και τη Μαυριτανία), με κύριες αγορές την Κίνα και την Ιαπωνία. Η Ισπανία μόνο καταναλώνει 40.000 τόνους ετησίως —σχεδόν ένα κιλό ανά κάτοικο.
Την ίδια στιγμή, η κλιματική αλλαγή ανακατεύει την τράπουλα. Η αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων σπρώχνει τα χταπόδια σε νέες περιοχές. Για παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψε πρόσφατα τη μεγαλύτερη έκρηξη πληθυσμού χταποδιών από το 1950.
| Παγκόσμια Στατιστικά Χταποδιών (FAO) | Ποσότητα (Ετησίως) |
| Παγκόσμια αλιεία άγριων χταποδιών | 370.000 τόνοι |
| Κατανάλωση στην Ισπανία | 40.000 τόνοι |
| Μέση κατανάλωση ανά Ισπανό πολίτη | ~1 κιλό |
Καθώς τα χταπόδια μεγαλώνουν γρήγορα, έχουν σύντομο κύκλο ζωής και είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, τα κίνητρα για την εκτροφή τους παραμένουν ισχυρά για την παγκόσμια βιομηχανία τροφίμων. «Ο βαθμός μετατροπής της τροφής που καταναλώνουν σε κρέας υψηλής πρωτεΐνης και χαμηλών λιπαρών είναι ασύγκριτα καλύτερος από οποιοδήποτε χερσαίο ζώο. Σε έναν κόσμο που φλέγεται από την κλιματική κρίση, το χταπόδι θα μπορούσε δυνητικά να είναι ένα πιο βιώσιμο κρέας από το μοσχάρι ή το χοιρινό», καταλήγει ο Schweid.
Ωστόσο, για τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, η κόκκινη γραμμή έχει ήδη χαραχθεί. Όπως δηλώνει η Σάρλοτ Ρέιντ, ακτιβίστρια της οργάνωσης Compassion in World Farming: «Πρόκειται για εξαιρετικά ευφυή, μοναχικά, άγρια ζώα. Η θέση τους είναι ελεύθερη στη φύση, όχι εγκλωβισμένη σε υποβρύχιες φυλακές».
πηγή: Guardian