Στο προσκήνιο της δημόσιας υγείας έρχεται για ακόμη μια φορά το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό καισαρικών τομών στην Ελλάδα, αναδεικνύοντας δομικές αδυναμίες στο μοντέλο μαιευτικής φροντίδας της χώρας. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, η Ελλάδα διατηρεί μία από τις πρώτες θέσεις παγκοσμίως, με το 67% των γεννήσεων, δηλαδή περίπου 7 στα 10 παιδιά να πραγματοποιούνται μέσω καισαρικής τομής. Το νούμερο αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος κυμαίνεται μεταξύ 15% και 30%, ενώ σε ορισμένα επαρχιακά νοσοκομεία της χώρας τα δεδομένα του 2023 καταγράφουν ποσοστά που αγγίζουν το συγκλονιστικό 84%.
Τα ανησυχητικά αυτά δεδομένα παρουσίασε στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή «104,9 Μυστικά Υγείας» της Τάνιας Μαντουβάλου, η Κωνσταντίνα Νούσια, πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Μαιευτικής Βίας Ελλάδος, υποψήφια διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και αντιπρόεδρος του Πειθαρχικού Συμβουλίου του Συλλόγου Μαιών Πατρών.
Η Αναίτια Καισαρική ως Μορφή Μαιευτικής Βίας
Το Παρατηρητήριο Μαιευτικής Βίας Ελλάδος αποτελεί το ένατο αδελφό παρατηρητήριο παγκοσμίως και είναι μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας InterOVO. Σκοπός του είναι η καταγραφή, η ανάδειξη περιστατικών μαιευτικής βίας και η προώθηση ριζικών αλλαγών στις πρακτικές εγκυμοσύνης, τοκετού και λοχείας.
Όπως υπογράμμισε η κ. Νούσια, η αναίτια καισαρική τομή αποτελεί μία από τις συχνότερες μορφές μαιευτικής βίας στη χώρα μας. Όταν η επέμβαση δεν είναι ιατρικά αναγκαία, στερεί από τη μητέρα τα οφέλη του φυσιολογικού τοκετού —όπως η ταχύτερη ανάρρωση και η μεταφορά του πολύτιμου μικροβιώματος που θωρακίζει το ανοσοποιητικό σύστημα του νεογνού— ενώ επιστημονικές μελέτες συνδέουν την καισαρική με αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης αλλεργιών και άσθματος στα παιδιά.
Οι Μορφές της Μαιευτικής Βίας στην Πράξη
Η μαιευτική βία μπορεί να πάρει λεκτική, ψυχολογική ή σωματική μορφή, εκδηλωνόμενη μέσα από συγκεκριμένες πρακτικές:
- Ιατρικές πράξεις χωρίς ενημερωμένη συναίνεση και ελλιπής πληροφόρηση της εγκύου.
- Υπερβολικά συχνές κολπικές εξετάσεις χωρίς ιατρική ένδειξη (ενώ οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν έλεγχο ανά περίπου τέσσερις ώρες).
- Ο χειρισμός Christeller (η άσκηση έντονης πίεσης στην κοιλιά της επιτόκου για την έξοδο του εμβρύου), μια πρακτική επικίνδυνη για μητέρα και παιδί που έχει εγκαταλειφθεί σε πολλές χώρες.
- Ψυχολογική χειραγώγηση, με τη χρήση εκφοβιστικών φράσεων όπως «θα πεθάνει το μωρό σου αν δεν κάνουμε καισαρική τώρα», προκειμένου να οδηγηθεί η γυναίκα στο χειρουργείο χωρίς πραγματική ιατρική ένδειξη.
Η προσωπική μαρτυρία: Η ίδια η πρόεδρος του Παρατηρητηρίου αποκάλυψε πως βίωσε όλα τα είδη μαιευτικής βίας στους δικούς της τοκετούς. Μάλιστα, εξαιτίας της ιδιότητάς της ως μαία, κατάφερε να αντισταθεί στην ψυχολογική πίεση για αναίτια καισαρική, βλέποντας ότι οι καρδιακοί ρυθμοί του εμβρύου της ήταν άριστοι. «Αν δεν ήμουν μαία, 100% θα με είχαν οδηγήσει σε ένα αναίτιο χειρουργείο», δήλωσε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας το ευάλωτο των γυναικών που δεν διαθέτουν εξειδικευμένες γνώσεις.
Το Ιατροκεντρικό Μοντέλο και οι Επιπτώσεις στο Δημογραφικό
Η βασική αιτία των υψηλών ποσοστών στην Ελλάδα εντοπίζεται στο έντονα ιατροκεντρικό μοντέλο που ακολουθείται. Σε αντίθεση με άλλα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας, όπου οι μαίες έχουν τον πρώτο και κυρίαρχο ρόλο στη διαχείριση των φυσιολογικών κυήσεων και τοκετών, στην Ελλάδα η διαδικασία είναι σχεδόν απόλυτα ελεγχόμενη από την ιατρική παρέμβαση.
Οι συνέπειες αυτού του μοντέλου εκτείνονται πολύ πέρα από τα στενά όρια της αίθουσας τοκετών. Η τραυματική εμπειρία της μαιευτικής βίας οδηγεί συχνά σε δευτεροπαθή τοκοφοβία — έναν έντονο, ψυχολογικό φόβο για μια επόμενη εγκυμοσύνη. Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, που μαστίζεται από σοβαρό δημογραφικό πρόβλημα, ο φόβος και η τρομοκρατία που βιώνουν οι γυναίκες στον πρώτο τους τοκετό λειτουργούν ως ένας ακόμη αποτρεπτικός παράγοντας για την απόκτηση δεύτερου ή περισσότερων παιδιών.
Οδηγίες προς τις Μελλοντικές Μητέρες
Κλείνοντας την τοποθέτησή της, η κ. Νούσια απηύθυνε σαφή έκκληση προς όλες τις έγκυες γυναίκες, τονίζοντας τα εξής βήματα για την προστασία της αυτονομίας τους:
- Συστηματική και έγκυρη ενημέρωση πριν από την προσέλευση στο μαιευτήριο.
- Κατάρτιση γραπτού σχεδίου τοκετού (birth plan) σε συνεργασία με τους επαγγελματίες υγείας.
- Απαίτηση για ενημερωμένη συναίνεση πριν από τη διενέργεια οποιασδήποτε ιατρικής πράξης.
- Γνώση των δικαιωμάτων τους, συμπεριλαμβανομένου του ότι, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, ο φυσιολογικός τοκετός μετά από καισαρική (VBAC) είναι απολύτως εφικτός σε επόμενη κύηση.