Γιατί δαιμονοποιούμε τόσο τα social media; Μήπως το πρόβλημα είναι βαθύτερο;

pexels

Τους τελευταίους μήνες γίνεται μεγάλη συζήτηση για τη χρήση των social media από τους εφήβους. Σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο λαμβάνονται μέτρα και πολλοί γονείς αισθανόμαστε ίσως μια ανακούφιση, σαν να βρέθηκε επιτέλους ο ένοχος για όλα όσα μας ανησυχούν. Είναι όμως τα πράγματα τόσο απλά;

Ας τα πάρουμε από την αρχή.

Προφανώς, τα social media έχουν πραγματικούς κινδύνους. Η υπερβολική χρήση, η έκθεση σε ψευδείς ειδήσεις και ο διαδικτυακός εκφοβισμός είναι ζητήματα που απαιτούν όρια, ενημέρωση και προστασία.

Υπάρχουν, όμως, τρία ακόμη δεδομένα που αξίζει να αναγνωρίσουμε, αν θέλουμε να δούμε το ζήτημα πιο ουσιαστικά και πέρα από τα ίδια τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

1.     Οι γονείς τρέχουμε διαρκώς

Δικαιολογημένα, εμείς οι γονείς ζούμε σε μια εποχή με έντονο άγχος, πολλές υποχρεώσεις και ελάχιστο έως καθόλου ελεύθερο χρόνο. Προσπαθούμε να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις της καθημερινότητας και να προσφέρουμε στα παιδιά μας μια καλύτερη ζωή. Να μη στερηθούν όσα στερηθήκαμε εμείς, να έχουν ευκαιρίες και όλα όσα χρειάζονται.

Μήπως όμως στην προσπάθειά μας να τους προσφέρουμε περισσότερα, ξεχνάμε κάτι πιο σημαντικό; Τον χρόνο που πραγματικά περνάμε μαζί τους. Όχι απλώς τον χρόνο που βρισκόμαστε στον ίδιο χώρο, αλλά εκείνον στον οποίο είμαστε πραγματικά παρόντες.

2.     Τα παιδιά μεγαλώνουν σε ολοένα πιο δομημένα περιβάλλοντα.

Η αυστηρή οργάνωση της καθημερινότητας, με δραστηριότητες που διαδέχονται η μία την άλλη, αφήνει ελάχιστο χώρο για αυθορμητισμό. Όταν κάθε ώρα είναι προγραμματισμένη, πότε θα έχουν τα παιδιά την ευκαιρία να νιώσουν ελεύθερα, να λειτουργήσουν «εκτός πλαισίου»; Να εκτεθούν, να αμφισβητήσουν, να πάρουν πρωτοβουλίες, ακόμη και να βαρεθούν;

Δεν μαθαίνουν όλα τα παιδιά μέσα από οργανωμένες δραστηριότητες και καθοδηγούμενες εμπειρίες. Μαθαίνουν και μέσα από το ελεύθερο παιχνίδι, τις διαφωνίες με τους φίλους τους, τις μικρές αποτυχίες και τις στιγμές που χρειάζεται να βρουν μόνα τους μια λύση. Χρειάζονται χώρο για να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους, χωρίς να υπάρχει πάντα κάποιος να τους δείχνει τον δρόμο ή να παρεμβαίνει.

Κι αν αυτός ο χώρος λείπει από την καθημερινότητά τους, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε τι τους προσφέρουμε στη θέση του και αν, τελικά, τους βοηθάμε να γίνουν πιο αυτόνομα ή τους αφήνουμε λιγότερες ευκαιρίες να ανακαλύψουν τι μπορούν να καταφέρουν μόνα τους.

Κι εδώ χρειάζεται να αναγνωρίσουμε και κάτι ακόμη. Μέσα στους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας, κουραζόμαστε κι εμείς και κάπως έτσι, η οθόνη γίνεται μια εύκολη και άμεση λύση. Ένα βίντεο για να φάει το παιδί το φρούτο του, ένα tablet για να τελειώσουμε μια δουλειά, ένα κινητό για να απολαύσουμε λίγα λεπτά ησυχίας.

Προφανώς και δεν χρειάζεται να νιώθουμε ενοχές για κάθε τέτοια στιγμή. Η γονεϊκότητα δεν είναι τέλεια. Το ερώτημα είναι αν, χωρίς να το καταλάβουμε, η εύκολη λύση αρχίζει να αντικαθιστά το ελεύθερο παιχνίδι, την επικοινωνία και τις κοινές μας στιγμές. Και ο ελεύθερος χρόνος στην αντίληψη ενός παιδιού συνδέεται αυτόματα με τη χρήση οθόνης.

3.     Τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως από το παράδειγμά μας

Ζητάμε από τα παιδιά μας να αφήσουν το κινητό, ενώ εμείς απαντάμε σε μηνύματα την ώρα που τρώμε, την ώρα που βλέπουμε μια ταινία μαζί τους. Τους λέμε να μη συγκρίνουν τη ζωή τους με όσα βλέπουν στο διαδίκτυο, ενώ συχνά κι εμείς παρακολουθούμε ζωές που μοιάζουν πιο όμορφες και πιο ευτυχισμένες από τη δική μας.

Τα κινητά έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Τα παιδιά, όμως, μαθαίνουν παρατηρώντας. Αν μας βλέπουν διαρκώς μπροστά σε μια οθόνη, είναι φυσικό να θεωρούν αυτή τη συνήθεια μέρος της ζωής τους. Αν εμείς επικοινωνούμε μέσω μηνυμάτων, θα κάνουν και αυτά το ίδιο με τους φίλους τους.

Ίσως, λοιπόν, πριν αναρωτηθούμε γιατί δεν αποχωρίζονται το κινητό τους, αξίζει να αναρωτηθούμε πόσο εύκολα το αποχωριζόμαστε εμείς.

Τι μας λείπει;

Πολλές φορές είμαστε όλοι μαζί, αλλά ο καθένας βρίσκεται στον δικό του κόσμο. Μοιραζόμαστε τον ίδιο χώρο, όχι απαραίτητα και τον χρόνο μας. Μας λείπει λοιπόν η ουσιαστική σύνδεση. Γιατί χωρίς αυτή, δεν θα μάθουμε ποτέ τα παιδιά μας και ούτε αυτά εμάς.

Αν το καλοσκεφτούμε, δεν χρειάζονται πολλά για να συνδεθούμε με τα παιδιά μας. Ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, μια βόλτα στη γειτονιά, να βάλουμε μουσική και να χορέψουμε, να μαγειρέψουμε μαζί, ή λίγα λεπτά μέσα στην ημέρα για να ακούσουμε πραγματικά όσα θέλουν να μας πουν, να  συζητήσουμε.

Τα παιδιά χρειάζονται να νιώθουν ότι τα ακούμε, ότι τα αποδεχόμαστε και ότι μπορούν να μοιραστούν μαζί μας όσα τα απασχολούν. Ιδιαίτερα στην εφηβεία, οι παραπάνω ανάγκες πολλαπλασιάζονται και προστίθενται και η ανάγκη για αποδοχή και το αίσθημα του ανήκειν.

Είναι βέβαιο ότι δεν μπορούμε να τα προστατεύσουμε από κάθε δυσκολία, μπορούμε όμως να τα βοηθήσουμε να χτίσουν γερές βάσεις. Να μάθουν ότι η απόρριψη πονάει, αλλά δεν καθορίζει την αξία τους. Ότι δεν γίνεται να τα έχουμε όλα ούτε να είμαστε αρεστοί σε όλους. Και κυρίως, ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να αγαπηθούν.

Στα social media, η ευτυχία συχνά παρουσιάζεται μέσα από τέλειες εικόνες. Όμορφα σώματα, ταξίδια, σχέσεις και ζωές που μοιάζουν αψεγάδιαστες. Ένα παιδί που αμφιβάλλει για τον εαυτό του μπορεί εύκολα να πιστέψει ότι η δική του ζωή δεν είναι αρκετά καλή.

Η αγάπη και η αποδοχή που έχει βιώσει στο σπίτι δεν θα το προστατεύσουν από κάθε επιρροή. Μπορούν, όμως, να το βοηθήσουν να κρίνει πιο συνειδητά όσα βλέπει και να ζητήσει στήριξη όταν τη χρειάζεται.

Δεν αρκεί να περιορίσουμε τις οθόνες

Οι απαγορεύσεις από μόνες τους δεν αρκούν. Αν αφαιρέσουμε το κινητό, αλλά δεν βρούμε χρόνο να παίξουμε, να γελάσουμε και να επικοινωνήσουμε, έχουμε αντιμετωπίσει μόνο ένα μέρος του προβλήματος.

Και φυσικά δεν εξαρτώνται όλα από εμάς τους γονείς. Τα παιδιά επηρεάζονται από τους φίλους, το σχολείο, την κοινωνία και τις ίδιες τις πλατφόρμες. Έχουμε, όμως, έναν σημαντικό ρόλο. Να τους προσφέρουμε σχέσεις στις οποίες θα νιώθουν ασφαλή και αποδεκτά.

Σε καμία περίπτωση δεν μεγαλώνουμε τα παιδιά μας για να τα κρατήσουμε για πάντα μακριά από τον ψηφιακό κόσμο. Τα μεγαλώνουμε για να μπορούν να ζουν μέσα σε αυτόν χωρίς να χάνουν τον εαυτό τους. Και αυτό χτίζεται μέρα με τη μέρα, με αγάπη, όρια και ουσιαστική σύνδεση.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ