Το μικρό σας παιδί παίζει ανέμελα με το καινούριο του παιχνίδι, όταν το μεγαλύτερο αδελφάκι του το αρπάζει από τα χέρια. Η πρώτη παρόρμηση των περισσότερων γονιών είναι αυτονόητη: «πες συγγνώμη». Είναι όμως πράγματι η σωστή αντίδραση;
Η φράση «ζήτα συγγνώμη» ακούγεται σχεδόν αυτοματοποιημένα σε κάθε σπίτι. Πολλοί από εμάς τη θυμόμαστε από τη δική μας παιδική ηλικία, ως μια σταθερή γονεϊκή εντολή. Το ότι όμως αποτελεί παράδοση δεν σημαίνει ότι είναι και αποτελεσματική. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, το να εξαναγκάζουμε ένα παιδί να απολογηθεί σπάνια φέρνει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Αντίθετα, υπάρχουν εναλλακτικές προσεγγίσεις που βοηθούν ουσιαστικά το παιδί να κατανοήσει τη σημασία της συγγνώμης.
Γιατί δεν ωφελεί η επιβεβλημένη «συγγνώμη»
Ένα βιαστικό ή απρόθυμο «συγγνώμη» δεν διδάσκει στο παιδί γιατί η συμπεριφορά του ήταν λανθασμένη. Πολύ περισσότερο, δεν καλλιεργεί την ενσυναίσθηση και τη συμπόνια, που είναι ο πραγματικός στόχος. Αν το παιδί συνηθίσει να αντιμετωπίζει τη συγγνώμη ως μια λέξη που λέγεται για να τελειώσει η ένταση, υπάρχει κίνδυνος να τη χρησιμοποιεί επιπόλαια και αργότερα στη ζωή του.
Η Δρ Siggie Cohen, ψυχολόγος με ειδίκευση στην αναπτυξιακή ψυχολογία, εξηγεί: «όταν λέμε στο παιδί να ζητήσει συγγνώμη, αυτό που πραγματικά θέλουμε είναι να νιώσει μεταμέλεια. Όμως, δεν πρόκειται να κατανοήσει αυτό το περίπλοκο συναίσθημα αν απλώς προσπεράσει τη δυσάρεστη κατάσταση επαναλαμβάνοντας τα δικά μας λόγια». Με άλλα λόγια, το ζητούμενο δεν είναι να εκστομίσει τη λέξη, αλλά να μάθει πώς να ζητά συγγνώμη με ουσία.
Τι μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά
Την επόμενη φορά που θα νιώσετε την ανάγκη να πείτε «πες συγγνώμη», δοκιμάστε να εξηγήσετε τι σημαίνει πραγματικά η απολογία. Μπορείτε να πείτε ότι ζητάμε συγγνώμη όταν κάνουμε κάτι που μας κάνει να αισθανόμαστε άσχημα και ότι η λέξη αυτή βοηθά τόσο εμάς όσο και τον άλλον να νιώσουμε καλύτερα. Στη συνέχεια, ρωτήστε το παιδί αν θέλει να προσπαθήσει να το κάνει.
Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί δεν επαναλαμβάνει μηχανικά μια λέξη επειδή «έτσι πρέπει», αλλά αρχίζει να κατανοεί γιατί η απολογία έχει αξία. Μαθαίνει να αναγνωρίζει το λάθος του και να αναλαμβάνει ευθύνη.
«Για να έχει η λέξη “συγγνώμη” νόημα και αξία πρέπει να λέγεται από επιλογή — όχι από εξαναγκασμό», τονίζει η ειδικός. Η ίδια επισημαίνει ότι η καλλιέργεια αυτής της στάσης μπορεί να ξεκινήσει ήδη από την προσχολική ηλικία, μέσα από απλές ερωτήσεις και ήρεμη καθοδήγηση.
Κι αν το παιδί αρνηθεί; Η ειδικός προτείνει μια ψύχραιμη στάση: «φαίνεται ότι δεν είσαι ακόμη έτοιμος/η, δεν πειράζει… ίσως αργότερα, αν το θελήσεις, να ζητήσεις συγγνώμη». Έτσι, η συγγνώμη παραμένει μια πράξη επιλογής — και αποκτά πραγματικό νόημα.