Ως παιδίατρος και ψυχίατρος εφήβων, ο Zishan Khan Khan, MD, διαπιστώνει ότι οι γενιές Z και Alpha εμφανίζουν αυξημένη συναισθηματική ευαισθησία.
«[Διαθέτουν] περισσότερες λέξεις, εργαλεία και άδεια να εκφράζουν τα συναισθήματά τους σε σύγκριση με τους γονείς ή τους παππούδες τους», αναφέρει ο Δρ. Khan, πιστοποιημένος ψυχίατρος παιδιών, εφήβων και ενηλίκων στο Mindpath Health. «Τα σημερινά παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον που ονομάζει τα συναισθήματα, κανονικοποιεί τη θεραπεία και περιμένει από τους ενήλικες να είναι συναισθηματικά συντονισμένοι. Έτσι εξασκούν δεξιότητες που δεν ήταν διαθέσιμες σε προηγούμενες γενιές».
Η μεταβολή αυτή δεν οφείλεται σε έναν και μόνο παράγοντα. Δεν μπορεί κανείς να αποδώσει την αλλαγή σε ένα βιβλίο, σε έναν influencer ψυχικής υγείας, στην πανδημία ή σε μια δημόσια εξομολόγηση διασημότητας. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πρόκειται για συνδυασμό κοινωνικών, πολιτισμικών και τεχνολογικών εξελίξεων.
Σε γενικές γραμμές, οι νεότερες γενιές φαίνεται να διαθέτουν περισσότερες συναισθηματικές δεξιότητες από τους προγόνους τους. Αυτό όμως δεν στερείται προκλήσεων. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας αναλύουν τόσο τα οφέλη όσο και τις πιθανές παγίδες αυτής της αυξημένης ευαισθητοποίησης.
Οι γενικεύσεις συχνά απλουστεύουν την πραγματικότητα, ωστόσο οι κοινωνικές συνθήκες επηρεάζουν βαθιά τον τρόπο ανατροφής.
Boomers και Gen X
Οι Boomers, γεννημένοι μεταξύ 1946 και 1964, μεγάλωσαν από γονείς που είχαν βιώσει πολέμους και οικονομικές κρίσεις. Η έμφαση δινόταν κυρίως στη σωματική ασφάλεια και την επιβίωση, λιγότερο στη συναισθηματική επεξεργασία.
«Όταν οι γονείς έχουν ζήσει τραύμα, δίνουν προτεραιότητα στη φυσική ασφάλεια», εξηγεί η Alexandra Cromer, LPC. Αυτό διαμόρφωσε μια πιο απόλυτη αντίληψη για την πραγματικότητα και συχνά επιφύλαξη απέναντι στη θεραπεία.
Η Nissa Keyashian, MD, σημειώνει ότι πολλοί Boomers δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και εμφανίζουν μεγαλύτερη αντίσταση στην αναζήτηση ψυχικής υποστήριξης.
Η Γενιά Χ (1965–1980), μεγαλωμένη από Boomers και μέλη της Σιωπηλής Γενιάς, επίσης δεν έλαβε συστηματική συναισθηματική εκπαίδευση. Ωστόσο, από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 άρχισε σταδιακά να αλλάζει το κλίμα, με περισσότερους σχολικούς συμβούλους και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση.
Millennials και μετά
Οι Millennials (1981–1996), μεγαλωμένοι από Boomers και Gen X, επηρεάστηκαν από το διαδίκτυο και τα κοινωνικά μέσα. Δημιούργησαν νέες αντιλήψεις γύρω από την κοινωνική και συναισθηματική νοημοσύνη.
Η Gen X και οι Millennials ανέθρεψαν τη Gen Z και τη Gen Alpha με περισσότερη πρόσβαση σε βιβλία ανατροφής, ψηφιακούς πόρους και συζητήσεις γύρω από την ψυχική υγεία, επιχειρώντας να μειώσουν το στίγμα.
Τι άλλαξε πραγματικά
Η αλλαγή ήταν σταδιακή και πολυετής.
Στυλ ανατροφής
Η βιβλιογραφία των δεκαετιών 1990 και 2000 προώθησε τον συναισθηματικό δεσμό και τη γνωστική ενίσχυση. Βιβλία όπως το Parenting from the Inside Out και το The Whole Brain Child προώθησαν την εναρμονισμένη ανατροφή.
Παράλληλα, η οικονομική αβεβαιότητα και ο ανταγωνισμός για την εκπαίδευση οδήγησαν σε «εντατική ανατροφή», με έμφαση στον εσωτερικό κόσμο των παιδιών.
Η λεγόμενη «ευγενική ανατροφή» — όταν εφαρμόζεται σωστά — δεν είναι επιεικής αλλά συνδυάζει ενσυναίσθηση με σαφή όρια. Ο Δρ. Khan εξηγεί ότι πρόκειται για μια σύγχρονη μορφή αυταρχικής ανατροφής: ζεστή και ανταποκρινόμενη, αλλά με σταθερή δομή.
Σπάζοντας το στίγμα
Η Gen Z και η Gen Alpha μεγάλωσαν σε περιβάλλον σχολικών πυροβολισμών, κοινωνικών μέσων και πανδημίας. Ωστόσο, είναι πιο πρόθυμες να ζητήσουν βοήθεια.
Δημόσιες εξομολογήσεις προσωπικοτήτων όπως ο Michael Phelps, η Simone Biles και άλλοι συνέβαλαν στη μείωση του στίγματος. Η τηλεϊατρική και οι ψηφιακές πλατφόρμες έκαναν τη θεραπεία πιο προσβάσιμη.
Σήμερα, η θεραπεία αντιμετωπίζεται περισσότερο ως υποστήριξη ανάπτυξης παρά ως έσχατη λύση.
Ο ρόλος των σχολείων
Τα προγράμματα κοινωνικο-συναισθηματικής μάθησης στα σχολεία ενισχύουν την κατανόηση και τη διαχείριση συναισθημάτων σε κατάλληλο αναπτυξιακό πλαίσιο.
Η αυξημένη συναισθηματική ευαισθητοποίηση βοηθά τα παιδιά να διαχειρίζονται άγχος και σχέσεις. Ωστόσο, υπάρχει ο κίνδυνος η ταυτότητα να οργανώνεται γύρω από διαγνωστικές ετικέτες.
Ο Δρ. Tsang επισημαίνει ότι τα κοινωνικά μέσα ενισχύουν την υπερταύτιση με διαγνώσεις. Η πρόκληση είναι να χρησιμοποιείται η ευαισθητοποίηση ως εργαλείο και όχι ως ορισμός της αξίας.
Ο Δρ. Khan συνοψίζει: «Τα συναισθήματα είναι πληροφορίες, όχι οδηγίες. Οι διαγνώσεις είναι εργαλεία, όχι ταμπέλες». Η σχέση με τα συναισθήματα μεταβάλλεται με τον χρόνο — και αυτό πρέπει να γεννά περιέργεια, όχι φόβο.