Μέχρι πρόσφατα, θεωρούσαμε την κατάσταση της αφύπνισης και εκείνη του ύπνου ως δύο ξεχωριστές καταστάσεις. Όμως νέα έρευνα από το Paris Brain Institute δείχνει ότι το όριο μεταξύ τους είναι πολύ πιο «ρευστό» απ’ όσο πιστεύαμε.
Οι επιστήμονες μελέτησαν 92 άτομα τη στιγμή που αποκοιμούνταν και μια ενδιάμεση φάση που ονομάζεται την υπναγωγική φάση (τη μετάβαση προς τον ύπνο). Με μια τεχνική εμπνευσμένη από τον Thomas Edison, οι συμμετέχοντες κρατούσαν ένα αντικείμενο που έπεφτε όταν χαλάρωναν, ξυπνώντας τους ακριβώς τη στιγμή μετάβασης. Έτσι μπορούσαν να καταγράψουν τι σκεφτόντουσαν εκείνα τα τελευταία δευτερόλεπτα. Το εντυπωσιακό εύρημα; Ο εγκέφαλος δεν περιορίζεται απλώς σε δύο καταστάσεις; το να είμαστε ξύπνιοι ή να ονειρευόμαστε. Αντίθετα, φαίνεται να κινείται δυναμικά ανάμεσα σε διαφορετικούς τρόπους σκέψης: από σύντομες, αποσπασματικές αναμνήσεις και επίγνωση του περιβάλλοντος, μέχρι ζωντανές, παράξενες εικόνες που μοιάζουν με όνειρο, αλλά και πιο οργανωμένη, στοχευμένη σκέψη, όπως ο προγραμματισμός της επόμενης μέρας. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι όλες αυτές οι καταστάσεις μπορούν να εμφανιστούν οποιαδήποτε στιγμή, είτε είσαι ξύπνιος, είτε μόλις πας να κοιμηθείς. Με άλλα λόγια, το περιεχόμενο των σκέψεών μας δεν εξαρτάται απόλυτα από το αν κοιμόμαστε ή όχι.
Σε νευρολογικό επίπεδο, οι «ονειρικές» στιγμές φαίνεται να συνδέονται με μειωμένη επικοινωνία μεταξύ των περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη λογική (μετωπιαίος λοβός) και εκείνων που επεξεργάζονται εικόνες (ινιακός λοβός). Αυτό επιτρέπει στη φαντασία να «τρέχει» πιο ελεύθερα, χωρίς τον έλεγχο της λογικής.
Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να εξηγήσει γιατί ορισμένοι άνθρωποι με αϋπνία έχουν την αίσθηση ότι δεν κοιμήθηκαν καθόλου, παρότι αντικειμενικά έχουν περάσει από στάδια ύπνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η νοητική δραστηριότητα παραμένει σε μεγάλο βαθμό προσανατολισμένη στο περιβάλλον, με αποτέλεσμα να θολώνει η υποκειμενική διάκριση μεταξύ ύπνου και αφύπνισης.
Τελικά, ίσως ονειρευόμαστε πολύ πιο συχνά απ’ όσο νομίζουμε, απλώς δεν το θυμόμαστε.