Ως γονείς, έχουμε σχεδόν εμμονή με την εκπαιδευτική πρόοδο των παιδιών μας. Ψάχνουμε συνεχώς «έξυπνα» βιβλία που θα τους μάθουν ιστορία, επιστήμες ή θα αναπτύξουν το λεξιλόγιό τους. Όταν κάθονται να διαβάσουν, η κρυφή (ή και φανερή) ελπίδα μας είναι να «κερδίσουν» κάτι χρησιμοθηρικό για το σχολείο.
Μια σπουδαία παρέμβαση, όμως, που φιλοξενήθηκε στην εφημερίδα The Guardian, έρχεται να μας αλλάξει εντελώς την οπτική γωνία. Η νέα βραβευμένη Πρέσβειρα Παιδικής Λογοτεχνίας (Children’s Laureate) τονίζει ότι αν θέλουμε να μεγαλώσουμε παιδιά που αγαπούν το διάβασμα, πρέπει επειγόντως να δώσουμε προτεραιότητα στην απόλαυση και όχι στη μάθηση. Όταν μετατρέπουμε το βιβλίο σε ένα ακόμη σχολικό καθήκον, το μόνο που καταφέρνουμε είναι να απομακρύνουμε τα παιδιά από αυτό.
Η παγίδα του «πρέπει να μάθεις κάτι»
Η πίεση του εκπαιδευτικού συστήματος έχει μετατρέψει την ανάγνωση σε μια διαδικασία αξιολόγησης. Ρωτάμε το παιδί «τι κατάλαβες από αυτό που διάβασες;», «ποιο ήταν το διδακτικό μήνυμα;» ή το διορθώνουμε συνεχώς όταν κομπιάζει σε μια λέξη.
Σύμφωνα με την ειδικό, αυτή η προσέγγιση στερεί από το βιβλίο τη μαγεία του. Το παιδί νιώθει ότι εξετάζεται. Αντίθετα, η ανάγνωση για καθαρή ευχαρίστηση (reading for pleasure) έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι:
- Χτίζει μεγαλύτερη ενσυναίσθηση, καθώς το παιδί ταυτίζεται ελεύθερα με τους ήρωες χωρίς το άγχος της «σωστής απάντησης».
- Μειώνει δραματικά το στρες της καθημερινότητας, λειτουργώντας ως ένα ασφαλές καταφύγιο.
- Οδηγεί οργανικά και αβίαστα στην καλύτερη ακαδημαϊκή επίδοση μακροπρόθεσμα, ακριβώς επειδή το παιδί δεν νιώθει ότι πιέζεται.
Πώς θα επαναφέρουμε τη χαρά του βιβλίου στο σπίτι
Για να βοηθήσουμε τα παιδιά να αγαπήσουν αυθεντικά το διάβασμα, οι ειδικοί προτείνουν μερικές απλές αλλά ριζικές αλλαγές στη στάση μας:
- Αφήστε τα να επιλέξουν ελεύθερα: Ακόμα κι αν θέλουν να διαβάσουν κόμικς, εικονογραφημένα περιοδικά ή βιβλία που θεωρείτε «κατώτερα» για την ηλικία τους, μην τα εμποδίσετε. Σημασία έχει να νιώσουν τη χαρά του να ξεφυλλίζεις κάτι που επιλέγεις εσύ ο ίδιος.
- Σταματήστε τις ερωτήσεις τύπου «εξέτασης»: Μετά την ανάγνωση, μην ζητάτε περίληψη. Ρωτήστε καλύτερα: «Ποιο σημείο σου φάνηκε πιο αστείο;» ή «Ποιον χαρακτήρα θα ήθελες να κάνεις παρέα;». Focus στο συναίσθημα, όχι στη γνώση.
- Διαβάστε μαζί τους (ακόμα κι αν ξέρουν να διαβάζουν μόνα τους): Η απολαυστική συνήθεια να διαβάζουμε δυνατά μια ιστορία στο παιδί πριν κοιμηθεί δεν πρέπει να σταματά μόλις εκείνο μάθει την αλφαβήτα. Είναι μια στιγμή σύνδεσης, ζεστασιάς και ασφάλειας που συνδέει το βιβλίο με την αγάπη.
Το βιβλίο ως παιχνίδι, όχι ως υποχρέωση
Ας κάνουμε ένα βήμα πίσω. Ας αφήσουμε για λίγο στην άκρη τους βαθμούς, τις δεξιότητες και τους εκπαιδευτικούς στόχους. Το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στα παιδιά μας δεν είναι να τα κάνουμε «πιο έξυπνα» μέσα από ένα βιβλίο, αλλά να τους χαρίσουμε έναν πιστό φίλο για όλη τους τη ζωή. Κι αυτός ο φίλος κερδίζεται μόνο μέσα από το γέλιο, την περιπέτεια και την καθαρή, ανιδιοτελή απόλαυση.