Για πολλές οικογένειες, τα καλοκαίρια της πρώιμης εφηβείας σηματοδοτούν τη στιγμή που ο κοινωνικός περίγυρος αρχίζει, σχεδόν μηχανικά, να απευθύνει στους εφήβους την κλασική ερώτηση: «Έχεις κοπέλα;» ή «Έχεις αγόρι;». Η ερώτηση διατυπώνεται συνήθως με άνετο, φιλικό τρόπο, στο πλαίσιο μιας απλής κοινωνικής συναναστροφής. Αν και τα ίδια τα παιδιά σπάνια δείχνουν να ενοχλούνται, η επαναληψιμότητά της αποκαλύπτει μια βαθύτερη γονεϊκή και κοινωνική αγκύλωση.
Το φάντασμα της λεγόμενης «σεξουαλικής ξηρασίας» της Γενιάς Ζ φαίνεται να πλανάται μόλις τα παιδιά φτάσουν στην προεφηβεία. Μαζί του αναδύεται στον ορίζοντα των γονιών μια σειρά από μακρινές αλλά επίμονες ανησυχίες:
- Θα νιώσει μοναξιά το παιδί;
- Θα βρει τους δικούς του ανθρώπους, το ταίρι του, το περιβάλλον του;
- Θα το επιλέξει κάποιος ή θα συμβιβαστεί με κάποιον απλώς και μόνο επειδή βρέθηκε στο δρόμο του;
- Ή μήπως η απουσία συντρόφου θα οδηγήσει σε ένα κοινωνικό υπόγειο τοξικής δυσαρέσκειας και «incel» νοοτροπίας, σπρώχνοντας τους νέους στην απόλυτη συναισθηματική απομόνωση;
Ένα Κατάλοιπο του Παρελθόντος;
Τίθεται όμως το εύλογο ερώτημα: μήπως έχει πια ξεπεραστεί αυτή η εμμονή στη λυτρωτική δύναμη του «να σε επιλέξει κάποιος»; Μήπως η πίστη στις ρομαντικές σχέσεις ως το απόλυτο τεκμήριο κοινωνικής επιτυχίας αποτελεί πλέον ένα ξεπερασμένο απολίθωμα;
Όλα δείχνουν πως πρόκειται για κατάλοιπο των κοινωνικών συμβάσεων της κυρίαρχης κουλτούρας του μέσου του προηγούμενου αιώνα, μια παραδοχή που δεν ανταποκρίνεται πλέον στις πραγματικές ανησυχίες και τα ενδιαφέροντα των σημερινών εφήβων.
Σε παλαιότερες δεκαετίες, η δημόσια ταυτότητα του «να είσαι με κάποιον» λειτουργούσε συχνά ως κοινωνική ασπίδα απέναντι στον περιθωριακό χαρακτηρισμό του «σπασίκλα» ή του κοινωνικά αμήχανου. Το άγχος αυτό συνοψίζεται εύστοχα στη χαρακτηριστική ατάκα του χαρακτήρα που υποδύεται ο Alec Baldwin στην ταινία The Departed:
«Ο γάμος είναι σημαντικό βήμα για να προχωρήσεις στη ζωή: δείχνει στον κόσμο ότι δεν είσαι ομοφυλόφιλος… Όταν βλέπουν το δαχτυλίδι, σκέφτονται ότι τουλάχιστον κάποιος αντέχει αυτόν τον μπάσταρδο».
Αυτή η προσέγγιση συμπυκνώνει τη βασική κοσμοθεωρία των παλαιότερων γενεών: το να έχει κανείς ρομαντικό σύντροφο θεωρείται σημάδι ότι, συναισθηματικά, έχει «ξεφύγει από τον κίνδυνο». Αποτελεί ένα σύμβολο ή ένα παράσημο κοινωνικής αποδοχής, για το οποίο οι γονείς νιώθουν υπερήφανοι.
Η Νέα Πραγματικότητα των Εφήβων
Η σύγχρονη πραγματικότητα, ωστόσο, διαγράφεται τελείως διαφορετική. Το να μην έχει ένας έφηβος σύντροφο στο λύκειο δεν αποτελεί πλέον ένδειξη κοινωνικής απομόνωσης ή απουσίας συναισθηματικής νοημοσύνης. Το παραδοσιακό μοντέλο του αποκλειστικού ζευγαριού φαίνεται πως δεν θεωρείται πια απαραίτητα «κουλ».
Στις παρέες των σημερινών εφήβων, παιδιά όλων των φύλων συναναστρέφονται καθημερινά χωρίς να πιέζονται να σχηματίσουν ζευγάρια. Μάλιστα, τα ελάχιστα ζευγάρια που διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως οι «τυχεροί» μιας ρομαντικής λοταρίας, αλλά συχνά ως μια εξαίρεση που παρεκκλίνει από τη νόρμα της παρέας.
Αυτό βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με το παρελθόν, όπου η σχέση αποτελούσε διαβατήριο κοινωνικής καταξίωσης. Σήμερα, πολλοί έφηβοι περιγράφουν τις ρομαντικές σχέσεις ως πηγή εξαντλητικής πίεσης, ειδικά λόγω των απαιτήσεων για διαρκή ψηφιακή επικοινωνία και άμεση διαθεσιμότητα και επιλέγουν συνειδητά να απέχουν.
Από την Κουλτούρα των Millennials στην Εποχή του «Hobbyamory»
Η γενιά των Millennials, που θεσμοθέτησε την κουλτούρα των περιστασιακών σχέσεων (hookup culture), έδειξε πρώτη ότι η σωματική ή συναισθηματική οικειότητα δεν απαιτεί αναγκαστικά τη δημιουργία ενός τυπικού ζευγαριού. Συνεπώς, το γεγονός ότι ένας νέος δεν ενδιαφέρεται για μια παραδοσιακή σχέση δεν σημαίνει ότι βιώνει απομόνωση ή απόρριψη.
Ταυτόχρονα, το κοινωνικό περιβάλλον των ενηλίκων τροφοδοτεί αυτή τη μετατόπιση:
- Η Απογοήτευση από τα Παραδοσιακά Πρότυπα: Αναλύσεις σε διεθνή μέσα, όπως το περιοδικό Atlantic, καταγράφουν μια ευρύτερη απογοήτευση των γυναικών από τις παραδοσιακές δυναμικές των σχέσεων.
- Η Άνοδος του «Hobbyamory»: Όπως επεσήμαναν πρόσφατα οι New York Times, ο όρος «hobbyamory» περιγράφει τη νέα τάση όπου τα άτομα δίνουν προτεραιότητα στα προσωπικά τους ενδιαφέροντα, τα χόμπι και την αυτοεξέλιξη έναντι των ρομαντικών δεσμεύσεων.
Μια Μεταβατική Περίοδος χωρίς Έτοιμους Κανόνες
Όπως επισημαίνουν οι κοινωνικοί αναλυτές, η κοινωνία διανύει μια «περίεργη μεταβατική περίοδο». Οι προσδοκίες από τις σχέσεις μεταλλάσσονται κάτω από το βάρος της οικονομικής αβεβαιότητας, αλλά και χάρη στην εμπέδωση της ισότητας των φύλων.
Οι σημερινοί έφηβοι ενηλικιώνονται σε ένα περιβάλλον όπου οι παλιοί κανόνες επαναδιαπραγματεύονται. Είναι επόμενο να μην επιδεικνύουν την ίδια εμμονή με την εύρεση συντρόφου, όταν το ίδιο το πλαίσιο της συντροφικότητας δεν είναι πλέον αυστηρά καθορισμένο.
Αυτή η αλλαγή στάσης δεν συνιστά πρόβλημα αλλά εξέλιξη. Από τη στιγμή που οι ίδιοι οι ενήλικες επανεξετάζουν τα ρομαντικά τελετουργικά των προηγούμενων γενεών και αρνούνται τους ίδιους συμβιβασμούς, είναι απολύτως φυσικό και οι έφηβοι να χαράσσουν τους δικούς τους, νέους όρους συναισθηματικής έκφρασης.