Μια επτάχρονη «βασίλισσα» από τον Πόρο κατέκτησε την κορυφή της Ευρώπης, αποδεικνύοντας ότι η στρατηγική και το ταλέντο δεν έχουν ηλικία. Η Σοφία Καλισκάμη στέφθηκε πρωταθλήτρια στο Ευρωπαϊκό Σχολικό Πρωτάθλημα Σκάκι, πετυχαίνοντας μια σπουδαία διάκριση που στρέφει τα βλέμματα του αθλητισμού πάνω της.
Η σχέση της με τα ασπρόμαυρα τετράγωνα ξεκίνησε σχεδόν διαισθητικά, όταν ήταν ακόμα μωρό. Μιλώντας στον ANT1, η μικρή σκακίστρια θυμήθηκε τα πρώτα της βήματα: «Στην αρχή απλά είδα μια σκακιέρα και δεν ήξερα τι είναι αυτό. Όταν ήμουν δύο χρονών, η μαμά μου μού εξήγησε τι ήταν και άρχισα να μαθαίνω», είπε με παιδική αυθεντικότητα, αποκαλύπτοντας μάλιστα ότι το αγαπημένο της πιόνι είναι η βασίλισσα.
Πίσω από το χρυσό μετάλλιο, όμως, κρύβεται η καθημερινότητα μιας μικρής αθλήτριας με αξιοσημείωτη πειθαρχία. Η Σοφία ακολουθεί ένα απαιτητικό πρόγραμμα, κάνοντας προπόνηση δύο έως τρεις ώρες κάθε μέρα, καταφέρνοντας να ισορροπεί με ωριμότητα τα σχολικά της καθήκοντα με τις υψηλές απαιτήσεις του πρωταθλητισμού.
Για τη μητέρα της, η ουσία του παιχνιδιού ξεπερνά τα τρόπαια και ακουμπά τη βαθιά ψυχολογική εξέλιξη. Όπως εξήγησε, το σκάκι προσφέρει στα παιδιά ένα ανεκτίμητο μάθημα ζωής: «Το πιο σημαντικό, ειδικά στην αρχή, είναι να μάθουν τα παιδιά όχι μόνο να κερδίζουν, αλλά και να χάνουν, να διαχειρίζονται την ήττα».
Το σπάνιο μέταλλο της Σοφίας είχε εντοπίσει νωρίς και ο προπονητής της, Παντελής Λυκουριώτης. Φέρνοντας στη μνήμη του την πρώτη τους συνάντηση σε ένα τουρνουά στο Ναύπλιο —όπου η Σοφία αναδείχθηκε νικήτρια σε ηλικία μόλις 5 ετών— δήλωσε: «Ξεχώρισε αμέσως για την ευγένεια, την ωριμότητα και τη συγκέντρωσή της. Είναι ένα πολύ ώριμο παιδί για την ηλικία του και έχει μεγάλη κλίση στο σκάκι».
Με τη συγκέντρωση ενήλικα και το χαμόγελο ενός επτάχρονου παιδιού, η Σοφία Καλισκάμη ξεκινά το ταξίδι της από τον Πόρο για τον κόσμο, με τη «βασίλισσά» της να της ανοίγει τον δρόμο για νέες μεγάλες νίκες.
Ποια είναι η καλύτερη ηλικία για να ξεκινήσει ένα παιδί σκάκι;
Με αφορμή τη σπουδαία επιτυχία της 7χρονης Σοφίας, πολλοί γονείς αναρωτιούνται: «Μήπως έχασα το τρένο;».
Αν ψάξεις στο διαδίκτυο, θα βρεις μια ολόκληρη «βιομηχανία άγχους» που σου υπενθυμίζει ότι ο Κασπάροφ και ο Μάγκνους Κάρλσεν ξεκίνησαν στα πέντε τους. Το μήνυμα μοιάζει σαφές: αν το παιδί σου είναι έξι και ακόμα μαθαίνει να δένει τα παπούτσια του, μάλλον απέτυχε ως διάνοια.
Η πραγματικότητα και η επιστημονική έρευνα, όμως, μας προσγειώνουν σε έναν πολύ πιο υγιή κόσμο.
Ο μύθος του «πιο νωρίς, πιο καλά»
Αυτό που οι περισσότεροι παραλείπουν είναι ότι ο ίδιος ο Κάρλσεν, στα πέντε του, έδειξε «ελάχιστο ενδιαφέρον» όταν ο πατέρας του του έδειξε το παιχνίδι. Άρχισε να το παίρνει στα σοβαρά μόνο στα οκτώ του, επειδή απλά ήθελε να κερδίσει τη μεγαλύτερη αδελφή του! Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι το παράδειγμα του Μιχαήλ Μποτβίνικ, μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του σκακιού του 20ού αιώνα, ο οποίος έμαθε σκάκι στα δώδεκα. Δύο χρόνια αργότερα, κέρδιζε τον τότε Παγκόσμιο Πρωταθλητή.
Τι λέει η επιστήμη;
Το 2016, μια μεγάλη μετα-ανάλυση (Sala & Gobet) που εξέτασε πάνω από 5.000 παιδιά, κατέρριψε τον μύθο ότι το σκάκι είναι ένα «μαγικό ραβδί» που αυτόματα εκτοξεύει το IQ ή τις επιδόσεις στα μαθηματικά. Τα οφέλη είναι υπαρκτά, αλλά παρόμοια με αυτά που προσφέρουν τα μαθήματα πιάνου ή θεάτρου. Τα παιδιά που ξεχωρίζουν δεν γεννιούνται επειδή μπήκαν σε ένα σκληρό, φιλόδοξο πρόγραμμα από τα γεννοφάσκια τους, αλλά επειδή είχαν έμφυτη επιμονή και υψηλή ανοιχτότητα σε εμπειρίες.
Η χρυσή ηλικία
Η γενική συναίνεση των ειδικών δείχνει την ηλικία μεταξύ 6 και 8 ετών. Σε αυτή την ηλικία, τα περισσότερα παιδιά είναι γνωστικά έτοιμα:
- Μπορούν να ακολουθήσουν οδηγίες πολλών βημάτων.
- Καταλαβαίνουν την έννοια της διαγωνίου.
- Έχουν την υπομονή να διαχειριστούν ένα δύσκολο πρόβλημα χωρίς να αναποδογυρίσουν τη σκακιέρα από τα νεύρα τους.
Αν θέλετε να ξεκινήσετε νωρίτερα, π.χ. στα τέσσερα ή στα πέντε, οι ειδικοί προτείνουν να γίνει αποκλειστικά σαν παιχνίδι. Μια γιγαντιαία σκακιέρα δαπέδου ή η εισαγωγή μόνο του Πύργου (που κινείται σε απλές ευθείες γραμμές τις οποίες το παιδί οπτικοποιεί εύκολα) είναι ιδανικά πρώτα βήματα.
Όπως πολύ σωστά επισήμανε και η μητέρα της 7χρονης Σοφίας, η ουσία του σκακιού δεν είναι τα τρόπαια, αλλά η ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής: η διαχείριση της αποτυχίας, η στρατηγική σκέψη και η ευγένεια.
Η καλύτερη ηλικία για να μάθει ένα παιδί σκάκι είναι όταν η μάθηση μοιάζει με παιχνίδι. Ο κοινός παρονομαστής των μεγάλων πρωταθλητών δεν είναι η ηλικία που έπιασαν το πρώτο τους πιόνι, αλλά το γεγονός ότι οι γονείς τους δεν τους ανάγκασαν να μισήσουν ένα πανέμορφο παιχνίδι μετατρέποντάς το σε καταναγκαστική εργασία.