Υπάρχουν οι δουλειές που φαίνονται. Να μαγειρέψεις, να βάλεις πλυντήριο, να πας τα παιδιά στο σχολείο, να τα κάνεις μπάνιο, να τα βάλεις για ύπνο.
Και υπάρχουν κι εκείνες που δεν φαίνονται.
Να θυμηθείς ότι τελειώνουν οι πάνες. Ότι την Τετάρτη υπάρχει παιδίατρος. Ότι πρέπει να απαντήσεις στο μήνυμα από το σχολείο. Ότι το παιδί χρειάζεται καινούργια παπούτσια. Ότι πρέπει να αγοράσεις κάτι για το πάρτι του Σαββάτου. Ότι στο ψυγείο δεν έχει μείνει γάλα. Ότι αύριο χρειάζεται καθαρή φόρμα για την προπόνηση.
Αυτή η ατελείωτη λίστα που τρέχει στο μυαλό, ακόμη και όταν κανείς δεν τη βλέπει, έχει όνομα: mental load.
Και μπορεί σήμερα σε πολλές οικογένειες οι δουλειές του σπιτιού και η φροντίδα των παιδιών να μοιράζονται πολύ περισσότερο ανάμεσα στους δύο γονείς, όμως η ευθύνη της οργάνωσης της οικογενειακής καθημερινότητας εξακολουθεί συχνά να βαραίνει περισσότερο τις μητέρες.
«Εκείνος μπορεί να φύγει χωρίς καν την τσάντα του μωρού»
Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα περιγράφει η 28χρονη Μπρίγκιτ Μούλντερ σε ιστορία που δημοσιεύτηκε στο ολλανδικό Ouders van Nu.
Η Μπρίγκιτ και ο 26χρονος σύντροφός της, Ράιν, έχουν δύο πολύ μικρά παιδιά: τον Κουίν, που πλησιάζει τα δύο, και τη Λίζι, μόλις τεσσάρων μηνών.
Στο σπίτι τους οι ευθύνες μοιράζονται. Η Μπρίγκιτ βρίσκεται περισσότερες ώρες με τα παιδιά, όμως όταν είναι και οι δύο στο σπίτι προσπαθούν να μοιράζονται τη φροντίδα τους. Εκείνος ασχολείται περισσότερο με τον κήπο, εκείνη με την καθαριότητα. Η Μπρίγκιτ μαγειρεύει, ενώ ο Ράιν τακτοποιεί την κουζίνα και αδειάζει το πλυντήριο πιάτων. Το βράδυ εκείνος είναι αυτός που αναλαμβάνει σταθερά να βάλει τον μεγαλύτερο γιο τους για ύπνο.
Υπάρχει, όμως, κάτι που δεν μοιράζεται τόσο εύκολα.
Η Μπρίγκιτ παραδέχεται ότι το μεγαλύτερο μέρος του mental load της οικογένειας παραμένει δικό της.
Και δίνει ένα πολύ απλό παράδειγμα: ο σύντροφός της μπορεί να φύγει από το σπίτι με τα παιδιά χωρίς να πάρει μαζί του ούτε την τσάντα του μωρού. Η σκέψη του είναι πως, αν χρειαστεί κάτι, μπορούν απλώς να επιστρέψουν.
Εκείνη, αντίθετα, πριν φύγει από το σπίτι έχει ήδη σκεφτεί τι μπορεί να χρειαστεί: πάνες, μωρομάντηλα, αλλαξιά, νερό, φαγητό ή σνακ και όλα τα μικρά απρόοπτα που μπορεί να προκύψουν.
Και ίσως αυτή η μικρή καθημερινή διαφορά να περιγράφει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τι σημαίνει mental load.
Δεν είναι μόνο ποιος κάνει μια δουλειά. Είναι και ποιος θυμάται ότι πρέπει να γίνει.
Η αόρατη δουλειά πίσω από μια οικογένεια
Το mental load δεν αφορά μόνο τις δουλειές του σπιτιού. Είναι η διαρκής διαδικασία πρόβλεψης, σχεδιασμού και οργάνωσης.
Κάποιος πρέπει να γνωρίζει πότε τελειώνει κάτι από το σπίτι, να θυμάται τα ραντεβού, να οργανώνει το πρόγραμμα των παιδιών, να σκέφτεται τι θα φάει η οικογένεια, τι χρειάζεται να αγοραστεί και τι πρέπει να έχει γίνει μέχρι αύριο.
Ακόμη και όταν οι πρακτικές δουλειές μοιράζονται, αυτή η «διαχείριση» μπορεί να παραμένει στα χέρια ενός ανθρώπου.
Και τότε δημιουργείται μια παράξενη ανισορροπία: ο ένας γονιός μπορεί πράγματι να βοηθά πολύ, αλλά ο άλλος εξακολουθεί να είναι εκείνος που πρέπει να σκέφτεται τι χρειάζεται βοήθεια.
Τα πρωινά με δύο παιδιά κάτω των δύο
Στο σπίτι της Μπρίγκιτ η μέρα ξεκινά νωρίς. Ο Ράιν φεύγει νωρίς για τη δουλειά και έτσι τα πρωινά με τα δύο παιδιά είναι κυρίως δική της υπόθεση.
Τις ημέρες που εργάζεται, οι γονείς της, οι οποίοι μένουν κοντά, βοηθούν με τα παιδιά. Τις υπόλοιπες ημέρες, εκείνη αναλαμβάνει το πρωινό πρόγραμμα.
Όταν τα δύο παιδιά ξυπνούν ταυτόχρονα, πρέπει να κάνει πολλά πράγματα παράλληλα: να ετοιμάσει πρωινό για τον μεγαλύτερο γιο της και την ίδια στιγμή να ταΐσει το μωρό.
Η ίδια αναγνωρίζει ότι είναι τυχερή. Τα παιδιά της κοιμούνται καλά και έχει κοντά της ανθρώπους που μπορούν να βοηθήσουν. Κι όμως, ακόμη και με αυτές τις ευνοϊκές συνθήκες, υπάρχουν ημέρες που αισθάνεται ότι προσπαθεί να κρατήσει πάρα πολλές «μπάλες στον αέρα».
Δεν χρειάζεται να προλάβεις τα πάντα
Αυτό είναι και ένα από τα πράγματα που άλλαξε για την ίδια μετά το δεύτερο παιδί.
Στο παρελθόν, όταν τα παιδιά κοιμούνταν το μεσημέρι, προσπαθούσε να εκμεταλλευτεί κάθε λεπτό για να κάνει δουλειές.
Να καθαρίσει, να τακτοποιήσει, να προλάβει όσα είχαν μείνει πίσω.
Τώρα προσπαθεί κάποιες φορές να χρησιμοποιεί αυτόν τον χρόνο διαφορετικά: για να καθίσει και η ίδια.
Έχει επίσης αρχίσει να εντάσσει τον μεγαλύτερο γιο της στις απλές καθημερινές δουλειές. Του δίνει, για παράδειγμα, ένα πανάκι για να «καθαρίζει» μαζί της ή βάζουν παρέα τα ρούχα στο πλυντήριο.
Μια μικρή αλλαγή που κρύβει κάτι σημαντικό: το σπίτι δεν χρειάζεται να είναι συνεχώς τέλειο και η μητέρα δεν χρειάζεται να αξιοποιεί κάθε ελεύθερο λεπτό για να προλάβει την επόμενη υποχρέωση.
Προσωπικός χρόνος δεν σημαίνει πολυτέλεια
Η Μπρίγκιτ και ο σύντροφός της προσπαθούν επίσης να διατηρήσουν πράγματα που αγαπούσαν πριν γίνουν γονείς.
Και οι δύο ασχολούνται με το πόλο και, όταν ξεκινά η αγωνιστική περίοδος, οι προπονήσεις και οι αγώνες κάνουν το οικογενειακό πρόγραμμα ακόμη πιο απαιτητικό.
Παρόλα αυτά, θεωρούν σημαντικό να υπάρχει χρόνος και για τους ίδιους.
Για την Μπρίγκιτ αυτό μπορεί να σημαίνει μια προπόνηση ή μια έξοδο με τις φίλες της. Όταν έχουν κοινές κοινωνικές υποχρεώσεις, κάποιες φορές μοιράζουν ακόμη και την έξοδο στα δύο: πηγαίνει πρώτα ο ένας και αργότερα ο άλλος.
Δεν είναι πάντα εύκολο, αλλά προσπαθούν να μη χαθεί εντελώς η προσωπική ζωή μέσα στη γονεϊκότητα.
Το mental load δεν τελειώνει όταν τελειώσουν οι δουλειές
Ίσως αυτό να είναι και το πιο δύσκολο κομμάτι αυτής της αόρατης εργασίας.
Το πλυντήριο κάποια στιγμή τελειώνει. Τα πιάτα μπαίνουν στη θέση τους. Το φαγητό μαγειρεύεται. Τα παιδιά κοιμούνται.
Η σκέψη, όμως, συνεχίζεται.
Τι έχουμε αύριο; Τι λείπει; Τι ξέχασα; Τι πρέπει να οργανώσω; Ποιον πρέπει να πάρω τηλέφωνο;
Γι’ αυτό και το mental load δεν λύνεται απλώς με ένα «πες μου τι θέλεις να κάνω».
Για να μοιραστεί πραγματικά, χρειάζεται να μοιραστεί όχι μόνο η εκτέλεση μιας δουλειάς, αλλά και η ευθύνη της: να τη θυμηθείς, να την οργανώσεις και να φροντίσεις να ολοκληρωθεί.
Για πολλές μαμάδες, άλλωστε, η μεγαλύτερη κούραση δεν προέρχεται πάντα από όλα όσα κάνουν.
Προέρχεται από όλα όσα δεν επιτρέπεται να ξεχάσουν.