Τα μικροπλαστικά αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές προκλήσεις της εποχής μας και πλέον δεν βρίσκονται μόνο στις θάλασσες και στο έδαφος, αλλά και στα τρόφιμα που καταναλώνουμε καθημερινά. Αν και η έρευνα γύρω από τις επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο εισέρχονται στον οργανισμό μας και ποιες μπορεί να είναι οι μακροχρόνιες συνέπειες.
Ως μικροπλαστικά χαρακτηρίζονται τα πλαστικά σωματίδια μεγέθους 1–5.000 μm (5 mm), ενώ τα ακόμη μικρότερα νανοπλαστικά έχουν διάμετρο ≤0,1 μm (100 nm). Λόγω του εξαιρετικά μικρού μεγέθους τους, τα νανοπλαστικά θεωρείται ότι μπορούν να διεισδύουν ευκολότερα στους ιστούς και τα κύτταρα του οργανισμού.
Πώς εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα;
Τα μικροπλαστικά προέρχονται κυρίως από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών αντικειμένων, αλλά και από τη φθορά συνθετικών υφασμάτων, ελαστικών και πλαστικών συσκευασιών. Ακολούθως ρυπαίνουν τον αέρα, το έδαφος και τα ύδατα, με αποτέλεσμα να εισέρχονται στη συνέχεια στην τροφική αλυσίδα.
Η επιμόλυνση των τροφίμων μπορεί να συμβεί σε πολλά στάδια: κατά την καλλιέργεια, την εκτροφή, την επεξεργασία, τη μεταφορά ή ακόμη και από τις ίδιες τις πλαστικές συσκευασίες και τον εξοπλισμό παραγωγής. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) επισημαίνει ότι η επεξεργασία των τροφίμων ενδέχεται να αυξήσει τον αριθμό των μικροπλαστικών και ιδιαίτερα των νανοπλαστικών (EFSA et al., 2025).
Σε ποια τρόφιμα έχουν εντοπιστεί;
Τα τελευταία χρόνια μικροπλαστικά έχουν ανιχνευθεί σε πληθώρα τροφίμων και ποτών. Σύμφωνα με πρόσφατη ανασκόπηση-review (Ruggieri et al., 2025), έχουν καταγραφεί σε ψάρια, οστρακοειδή, κρέας, γάλα, μέλι, αλάτι, μπίρα, δημητριακά, όσπρια, φρούτα και λαχανικά. Η παρουσία τους στα τρόφιμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποτελούν άμεσο κίνδυνο για την υγεία, αλλά αντανακλά την εκτεταμένη παρουσία πλαστικών στο περιβάλλον.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πόσιμο νερό. Μελέτες έχουν δείξει ότι μικροπλαστικά ανιχνεύονται τόσο στο νερό βρύσης όσο και στο εμφιαλωμένο νερό (Gune & Martin, 2025). Ωστόσο, σε αρκετές έρευνες το εμφιαλωμένο νερό εμφάνισε υψηλότερα επίπεδα μικροπλαστικών, γεγονός που αποδίδεται κυρίως στα πλαστικά μπουκάλια (PET), στα καπάκια και στη διαδικασία εμφιάλωσης.
Τι γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις στην υγεία;
Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες κατάφεραν να ανιχνεύσουν μικροπλαστικά σε διάφορα ανθρώπινα βιολογικά δείγματα, όπως αίμα, πλακούντα, μητρικό γάλα, σάλιο, ούρα και κόπρανα, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η έκθεση του ανθρώπου είναι πραγματική.
Παράλληλα, πειραματικές μελέτες σε ζώα έδειξαν ότι μετά από παρατεταμένη χορήγηση – συχνά σε πολύ υψηλότερες δόσεις από αυτές που εκτίθεται ο άνθρωπος – μικροπλαστικά και νανοπλαστικά μπορούν να συσσωρευτούν σε όργανα όπως το ήπαρ, οι νεφροί, το λεπτό έντερο, ο σπλήνας, ο εγκέφαλος και το αίμα. Η συσσώρευση αυτή έχει συσχετιστεί με φλεγμονώδεις αντιδράσεις, οξειδωτικό στρες, διαταραχές του μεταβολισμού, ηπατική και νεφρική δυσλειτουργία, καθώς και μεταβολές στη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι αντίστοιχες επιδράσεις εμφανίζονται στον άνθρωπο στις συνήθεις διατροφικές εκθέσεις σε τρόφιμα που μπορεί να έχουν μολυνθεί με μικροπλαστικά (Ruggieri et al., 2025).
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα βρέφη. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι βρέφη που τρέφονται με πλαστικά βρεφικά μπουκάλια (μπιμπερό) μπορεί να εκτίθενται σε σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες μικροπλαστικών σε σχέση με τους ενήλικες. Η θέρμανση του γάλακτος μέσα σε πλαστικά μπουκάλια, η χρήση πλαστικών θηλάστρων και η εκτεταμένη χρήση επεξεργασμένων βρεφικών τροφών εντός πλαστικών συσκευασιών θεωρούνται πιθανοί παράγοντες αυξημένης έκθεσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν αποδειχθεί επιπτώσεις στην υγεία των παιδιών.
Πώς μπορούμε να μειώσουμε την έκθεσή μας;
Η πλήρης αποφυγή των μικροπλαστικών δεν είναι εφικτή, υπάρχουν όμως απλές συνήθειες που μπορούν να μειώσουν την έκθεση της οικογένειας:
- Προτιμήστε, όπου το νερό του δικτύου είναι ασφαλές, το νερό βρύσης αντί του εμφιαλωμένου.
- Χρησιμοποιήστε πιστοποιημένο οικιακό φίλτρο νερού κατάλληλο για συγκράτηση μικροσωματιδίων (με μέγεθος πόρων μικρότερο των 0,5micron)
- Επιλέξτε ανοξείδωτα δοχεία κατάλληλα για αποθήκευση τροφίμων και νερού (“18/8”, “18/10” ή “Food Grade 304”)
- Αποφύγετε τη θέρμανση φαγητού σε πλαστικά δοχεία, ακόμη κι αν φέρουν ένδειξη κατάλληλης χρήσης.
- Αντικαταστήστε παλιά ή χαραγμένα πλαστικά δοχεία και μπιμπερό.
- Προτιμήστε γυάλινα μπιμπερό όπου είναι πρακτικά εφικτό.
- Περιορίστε την κατανάλωση υπερβολικά επεξεργασμένων τροφίμων που παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε πλαστικές συσκευασίες.
- Μην επαναχρησιμοποιείτε πλαστικά μπουκάλια νερού για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Τα μικροπλαστικά αποτελούν μια πραγματικότητα της σύγχρονης ζωής και η πλήρης αποφυγή τους είναι πρακτικά αδύνατη. Ωστόσο, οι μέχρι σήμερα επιστημονικές γνώσεις δεν αποδεικνύουν ότι η συνήθης διατροφική έκθεση προκαλεί άμεσα προβλήματα υγείας στον άνθρωπο. Μικρές, καθημερινές αλλαγές στις επιλογές μας μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκθεσή μας, ιδιαίτερα για τα παιδιά και τα βρέφη. Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει να μελετά τις πιθανές επιπτώσεις των μικροπλαστικών, ενώ η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναμένεται να δημοσιεύσει νέα, πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση τα επόμενα χρόνια, η οποία θα συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση των πραγματικών κινδύνων και στη διαμόρφωση πιο συγκεκριμένων συστάσεων για τους καταναλωτές.
ΠΗΓΕΣ
Ruggieri, Flavia, et al. “From food-to-human microplastics and nanoplastics exposure and health effects: A review on food, animal and human monitoring data.” Food and Chemical Toxicology 196 (2025): 115209.
Gune, Radhika, and Asha Martin. “Microplastics in our diet: A review of food source contamination.” Food Control 178 (2025): 111486.
European Food Safety Authority (EFSA), et al. “Literature review on micro‐and nanoplastic release from food contact materials during their use.” EFSA Supporting Publications 22.10 (2025): 9733E.