Οι πρώτες σχέσεις ενός παιδιού με τους γονείς του αφήνουν βαθύ αποτύπωμα στην ψυχική του ανάπτυξη. Από πολύ νωρίς, μέσα από το βλέμμα, την ανταπόκριση, τη διαθεσιμότητα και τα όρια των σημαντικών ενηλίκων, το παιδί αρχίζει να χτίζει την εικόνα που θα έχει για τον εαυτό του, για τους άλλους και για τον κόσμο γύρω του.
Το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα είναι ίσως μία από τις πιο γνωστές και συζητημένες ιδέες του ψυχίατρου Sigmund Freud. Σύμφωνα με τη θεωρία του, εμφανίζεται περίπου μεταξύ των 3 και 6 ετών, όταν το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται βαθύτερα τις οικογενειακές σχέσεις και τους ρόλους μέσα στην οικογένεια. Ο Freud υποστήριξε ότι σε αυτή τη φάση ένα αγόρι μπορεί ασυνείδητα να αναπτύξει έντονη συναισθηματική προσκόλληση προς τη μητέρα και να βιώσει τον πατέρα ως ανταγωνιστή. Με την πάροδο του χρόνου, το παιδί ξεπερνά αυτή την εσωτερική σύγκρουση ταυτιζόμενο με τον πατέρα και υιοθετώντας στοιχεία της ταυτότητας και των αξιών του.
Παρότι σήμερα πολλές πλευρές της θεωρίας του Freud έχουν αμφισβητηθεί, το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα άνοιξε μια σημαντική συζήτηση για το πόσο καθοριστικές είναι οι πρώτες σχέσεις στη διαμόρφωση της προσωπικότητας. Οι πρώτοι δεσμοί με τους γονείς επηρεάζουν βαθιά τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά θα δημιουργήσουν σχέσεις αργότερα στη ζωή τους. Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο αφορά τη σχέση μητέρας και γιου: μπορεί να αποτελέσει πηγή ασφάλειας, αυτοπεποίθησης και συναισθηματικής σταθερότητας. Ωστόσο, όταν η εγγύτητα μετατρέπεται σε υπερπροστασία ή σε μια σχέση χωρίς σαφή όρια, μπορεί να δυσκολέψει την ανάπτυξη ανεξαρτησίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο γιος μπορεί να δυσκολεύεται να αποχωριστεί ψυχολογικά τη μητέρα ή να δημιουργήσει ισορροπημένες σχέσεις στην ενήλικη ζωή.
Το πιο ενδιαφέρον ίσως μάθημα που κρατά η σύγχρονη ψυχολογία από αυτή τη θεωρία είναι ότι η ανάπτυξη ενός παιδιού χρειάζεται δύο πράγματα ταυτόχρονα: σύνδεση και διαφοροποίηση. Τα παιδιά χρειάζονται αγάπη, φροντίδα και ασφάλεια, αλλά και χώρο για να ανακαλύψουν τον κόσμο, να κάνουν λάθη και να διαμορφώσουν τη δική τους ταυτότητα. Γιατί τελικά, το να μεγαλώνει ένα παιδί δεν σημαίνει να μένει κοντά στους γονείς του για πάντα αλλά να αποκτά σταδιακά τη δύναμη να σταθεί μόνο του στον κόσμο.