Ξέρουμε ότι το να στέλνεις μηνύματα ενώ οδηγείς είναι επικίνδυνο. Τι γίνεται όμως όταν το παιδί στέλνει μηνύματα την ώρα που διαβάζει για το σχολείο;
Είναι μια συνήθεια που κάνουν σχεδόν όλα τα παιδιά, αλλά κακά τα ψέματα, την κάνουμε κι εμείς. Οι περισσότερες από εμάς έχουμε το κινητό σε απόσταση αναπνοής πάνω στο γραφείο, ρίχνοντας κλεφτές ματιές ανάμεσα στα emails. Όταν προσπαθούμε να δικαιολογήσουμε τον εαυτό μας, το βαφτίζουμε περήφανα «multitasking». Πόσο κακό μπορεί να είναι πραγματικά;
Πολύ κακό, όπως αποδεικνύει μελέτη που αποκάλυψε ότι η απλή παρουσία και μόνο ενός smartphone στο δωμάτιο μειώνει κατακόρυφα την ικανότητα συγκέντρωσης. Στο πείραμα, οι φοιτητές που άφησαν τα κινητά τους σε άλλο δωμάτιο είχαν εντυπωσιακά καλύτερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ από εκείνους που απλώς τα είχαν δίπλα τους, σε σιωπηλή λειτουργία και με την οθόνη γυρισμένη προς τα κάτω.
Το πιο ανησυχητικό; Ακόμα και οι συμμετέχοντες που ορκίζονταν ότι δεν σκέφτονταν καθόλου το τηλέφωνό τους, παρουσίασαν μειωμένη εγκεφαλική απόδοση. Αυτό σημαίνει ότι η απόσπαση της προσοχής συμβαίνει σε ένα βαθύ, ασυνείδητο επίπεδο.
Γιατί η τεχνολογία κερδίζει πάντα τη μάχη της προσοχής;
«Δεν ανησυχώ για το αν τα παιδιά μπορούν να ολοκληρώσουν τα μαθήματά τους, αλλά για το αν μπορούν να μπουν στην κατάλληλη νοοτροπία για να σκεφτούν βαθιά», εξηγεί ο Matthew Cruger, PhD, κλινικός νευροψυχολόγος. Οι λόγοι που οι συσκευές αιχμαλωτίζουν τα παιδιά είναι τόσο ψυχολογικοί όσο και βιολογικοί:
- Σχεδιασμένος εθισμός: Οι εφαρμογές είναι φτιαγμένες για να μας κρατούν «κολλημένες». Κάθε like και κάθε notification λειτουργεί ως μια ένεση επιβεβαίωσης και ντοπαμίνης.
- Η ανάγκη για κοινωνική σύνδεση: Ειδικά για τους προέφηβους και τους εφήβους, το κινητό είναι η κύρια δίοδος κοινωνικοποίησης. Σε μια ηλικία που ο βασικός τους στόχος είναι να χτίσουν μια ταυτότητα ανεξάρτητη από τους γονείς τους, το να μείνουν εκτός των social media τούς προκαλεί τεράστιο άγχος (το γνωστό FOMO).
- Μειωμένος έλεγχος των παρορμήσεων: Ο εγκέφαλος των παιδιών δεν έχει αναπτυχθεί ακόμα πλήρως στο κομμάτι της αυτοσυγκράτησης. Αν μια ώριμη γυναίκα δυσκολεύεται να αντισταθεί στο Instagram, φανταστείτε πόσο αδύνατον είναι για έναν έφηβο να προτιμήσει την Ιστορία ή τα Μαθηματικά από το chat με τον κολλητό του.
Ο μύθος του Multitasking και η «καθυστέρηση επανέναρξης»
Πολλοί γονείς και παιδιά ζουν με την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να τα κάνουν όλα ταυτόχρονα και να παραμένουν παραγωγικοί. Οι νευροεπιστήμονες, όμως, διαφωνούν κάθετα.
Κάθε φορά που το παιδί διακόπτει το διάβασμα για να απαντήσει σε ένα μήνυμα, εμφανίζεται αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν «καθυστέρηση επανέναρξης». Είναι ο χρόνος που χρειάζεται ο εγκέφαλος για να μαζέψει τα κομμάτια της σκέψης του και να ξανασυγκεντρωθεί σε αυτό που έκανε. Αυτά τα χαμένα λεπτά συσσωρεύονται, με αποτέλεσμα το διάβασμα να κρατάει ώρες.
Μελέτη του Πανεπιστημίου Στάνφορντ έδειξε ότι οι άνθρωποι που κάνουν έντονο multitasking δυσκολεύονται πολύ περισσότερο να φιλτράρουν τις άσχετες πληροφορίες του περιβάλλοντός τους. Η διασπασμένη προσοχή οδηγεί σε πιο επιφανειακή σκέψη. Τα παιδιά μπορεί τελικά να τελειώνουν τα μαθήματά τους, αλλά δεν αφιερώνουν χρόνο για να κατανοήσουν την ουσία ή να βρουν τον καλύτερο τρόπο επίλυσης ενός προβλήματος.
ΔΕΠΥ: Ο μεγάλος μύθος της πολυδιεργασίας
Υπάρχει ένας ευρέως διαδεδομένος μύθος ότι τα παιδιά με Διάσπαση Προσοχής (ΔΕΠΥ/ADHD) είναι «γεννημένα» για το multitasking. Η γνωστή ηθοποιός και κωμικός Ali Wentworth περιέγραψε πρόσφατα πώς βρήκε την έφηβη κόρη της να διαβάζει έχοντας ανοιχτές τρεις οθόνες: μία για τα μαθήματα, μία για μηνύματα και μία όπου έπαιζε η σειρά Gilmore Girls. Όταν η Wentworth διαμαρτυρήθηκε, η κόρη της απάντησε: «Μα έχω ΔΕΠΥ, έτσι διαβάζω εγώ!».
Στην πραγματικότητα, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ είναι εκείνα που επηρεάζονται πιο αρνητικά από όλους. Έχουν την τάση να πιστεύουν ότι είναι εξαιρετικά στο multitasking, επειδή οι γρήγορες εναλλαγές και οι άμεσες ψηφιακές επιβραβεύσεις τούς γοητεύουν.
Ωστόσο, η ΔΕΠΥ επηρεάζει τις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου (την οργάνωση, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη διαχείριση του χρόνου). Όταν ένας ήδη περιορισμένος πόρος προσοχής μοιράζεται σε τρεις οθόνες, το αποτέλεσμα είναι η απόλυτη πνευματική εξάντληση και η μηδενική μάθηση.
Πώς θα χτίσουμε έναν νου χωρίς περισπασμούς;
Αν βλέπετε ότι το παιδί σας κάνει ώρες να τελειώσει τα μαθήματά του ή δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί, ήρθε η ώρα να αλλάξετε τη στρατηγική του σπιτιού:
- Το κινητό αλλάζει δωμάτιο: Κατά τη διάρκεια της μελέτης, το τηλέφωνο πρέπει να μένει εκτός του χώρου γραφείου (π.χ. στο σαλόνι). Εξηγήστε του ότι αυτό δεν είναι τιμωρία, αλλά ένας τρόπος να τελειώσει πιο γρήγορα για να έχει περισσότερο πραγματικό ελεύθερο χρόνο μετά.
- Θεσπίστε προγραμματισμένα Tech-Breaks: Αν η πλήρης αποσύνδεση φαντάζει βουνό, συμφωνήστε σε ένα σύστημα. Για παράδειγμα: 25 λεπτά απόλυτα συγκεντρωμένου διαβάσματος και 5 λεπτά διάλειμμα, όπου θα μπορεί να πάει στο σαλόνι να ελέγξει το κινητό του.
- Διαχωρίστε τους χώρους: Το διάλειμμα για το κινητό πρέπει να γίνεται μακριά από το γραφείο μελέτης. Το γραφείο πρέπει να είναι στο μυαλό του παιδιού ένας χώρος αποκλειστικά συνδεδεμένος με τη συγκέντρωση.
Το να μαθαίνουμε στα παιδιά μας (αλλά και στους εαυτούς μας) να αποσυνδέονται από τον ψηφιακό θόρυβο είναι ίσως η πιο σημαντική δεξιότητα ζωής για τον 21ο αιώνα.
πηγή: childmind.org