Μπορεί να πιστεύουμε ότι οι μεγαλύτερες δυσκολίες της μητρότητας βρίσκονται στα πρώτα χρόνια ενός παιδιού, με τα ξενύχτια, την κούραση και τις συνεχείς ανάγκες του. Ωστόσο, η αρχή της εφηβείας φαίνεται πως αποτελεί μια ιδιαίτερα απαιτητική περίοδο για πολλές μητέρες, καθώς καλούνται να διαχειριστούν όχι μόνο τις αλλαγές στη ζωή του παιδιού, αλλά και τη μεταμόρφωση του δικού τους ρόλου.
Τι έδειξε έρευνα σε 2.247 μητέρες
Ερευνητές του Arizona State University εξέτασαν την ψυχική ευημερία, την ικανοποίηση από τη μητρότητα και τις καθημερινές εμπειρίες 2.247 Αμερικανίδων μητέρων με παιδιά διαφορετικών ηλικιών.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2016 στο επιστημονικό περιοδικό Developmental Psychology, διαπίστωσε ότι οι μητέρες παιδιών που βρίσκονταν στα πρώτα χρόνια της εφηβείας ανέφεραν, κατά μέσο όρο, περισσότερες δυσκολίες και χαμηλότερη ψυχική ευημερία.
Αντίθετα, οι μητέρες βρεφών και ενήλικων παιδιών παρουσίαζαν γενικά καλύτερη εικόνα στους δείκτες που εξετάστηκαν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι μητέρες δυσκολεύονται περισσότερο στην εφηβεία ούτε ότι η συγκεκριμένη ηλικία προκαλεί από μόνη της ψυχική επιβάρυνση. Τα ευρήματα αναδεικνύουν, όμως, μια περίοδο της μητρότητας που συχνά υποτιμάται.

Γιατί η αρχή της εφηβείας είναι τόσο απαιτητική;
Γύρω στα 11–14 χρόνια, πολλά αλλάζουν σχεδόν ταυτόχρονα.
Το παιδί περνά στην εφηβεία, αναζητά μεγαλύτερη ανεξαρτησία, οι φιλίες αποκτούν διαφορετική σημασία και οι σχολικές απαιτήσεις αυξάνονται.
Παράλληλα, τα συναισθήματα μπορεί να γίνονται πιο έντονα και η ανάγκη για προσωπικό χώρο μεγαλύτερη.
Για τους γονείς, η πρόκληση δεν είναι μόνο να διαχειριστούν αυτές τις αλλαγές. Είναι να μάθουν να σχετίζονται με το παιδί τους με έναν καινούργιο τρόπο.
Το παιδί που μέχρι χθες ζητούσε βοήθεια σχεδόν για τα πάντα αρχίζει να θέλει να αποφασίζει μόνο του. Κι εκεί ο γονιός καλείται να βρει μια νέα ισορροπία: να παραμένει κοντά του, χωρίς να ελέγχει κάθε του κίνηση.
Από τον έλεγχο στην καθοδήγηση
Ίσως αυτή να είναι μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στη σχέση γονιού και παιδιού.
Όταν τα παιδιά είναι μικρά, χρειάζονται τους γονείς για να κάνουν πολλά πράγματα στη θέση τους.
Μεγαλώνοντας, χρειάζονται κάτι διαφορετικό: να βρίσκονται δίπλα τους όσο εκείνα μαθαίνουν να τα κάνουν μόνα τους.
Αυτό σημαίνει σταδιακά:
- Λιγότερο έλεγχο και περισσότερη καθοδήγηση.
- Λιγότερες έτοιμες λύσεις και περισσότερες ευκαιρίες για πρωτοβουλία.
- Όρια που συνδυάζονται με διάλογο.
- Διαθεσιμότητα, ακόμη κι όταν το παιδί δεν αναζητά συνεχώς την παρουσία μας.
Η σχέση μπορεί να αλλάζει μορφή, αλλά η ανάγκη για συναισθηματική σύνδεση παραμένει εξίσου σημαντική.
Και ποιος φροντίζει τους γονείς;
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της μελέτης αφορά την ανάγκη υποστήριξης των ίδιων των μητέρων.
Συχνά συζητάμε τι χρειάζεται το παιδί για να περάσει ομαλά στην εφηβεία. Πολύ λιγότερο συζητάμε τι χρειάζεται ο γονιός για να ανταποκριθεί σε αυτή τη μετάβαση.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η υποστήριξη των μητέρων δεν πρέπει να περιορίζεται στην εγκυμοσύνη και στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική και κατά την περίοδο γύρω από την εφηβεία.
Η συναισθηματική υποστήριξη, η επικοινωνία με άλλους γονείς, η κατανομή των οικογενειακών ευθυνών και η αναζήτηση βοήθειας όταν χρειάζεται μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση των απαιτήσεων αυτής της περιόδου.
Γιατί, τελικά, δεν χρειάζονται μόνο τα παιδιά στήριξη καθώς μεγαλώνουν. Τη χρειάζονται και οι γονείς τους.
Μια δύσκολη φάση δεν καθορίζει τη σχέση
Η εφηβεία δεν σημαίνει απαραίτητα απομάκρυνση από τους γονείς. Είναι μια περίοδος επαναπροσδιορισμού της σχέσης.
Μάλιστα, μεταγενέστερη έρευνα για την ποιότητα της σχέσης γονιών και εφήβων δείχνει ότι οι δυσκολίες που εμφανίζονται στην αρχή της εφηβείας μπορούν να ακολουθούνται από μεγαλύτερη σταθερότητα στα επόμενα χρόνια.
Ίσως, λοιπόν, το σημαντικότερο που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι ότι καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, μεγαλώνουμε και εμείς μαζί τους ως γονείς.
Και ότι η ανεξαρτησία τους δεν χρειάζεται να σημαίνει απώλεια της σύνδεσής μας.
Πηγές:
Luthar, S. S. & Ciciolla, L. (2016). What it feels like to be a mother: Variations by children’s developmental stages. Developmental Psychology, 52(1), 143–154.
Ebbert, A. M., Infurna, F. J. & Luthar, S. S. (2019). Mapping developmental changes in perceived parent–adolescent relationship quality throughout middle school and high school. Development and Psychopathology, 31(4), 1541–1556.