Η εγκυμοσύνη είναι μια περίοδος γεμάτη προσμονή, χαρά και… εκατοντάδες ερωτήματα. Μέσα σε όλα όσα ακούμε ή διαβάζουμε, υπάρχει μια λέξη που συχνά προκαλεί ανησυχία, αλλά η καλύτερη θωράκιση απέναντί της είναι η σωστή ενημέρωση: η προεκλαμψία.
Πρόκειται για μια σοβαρή επιπλοκή της εγκυμοσύνης που επηρεάζει τόσο τη μητέρα όσο και το μωρό, και παγκοσμίως αποτελεί αιτία για το 16% των θανάτων μητέρων, καθώς και για μισό εκατομμύριο απώλειες εμβρύων και νεογνών κάθε χρόνο.
Επειδή η γνώση είναι δύναμη, ας δούμε απλά και καθαρά τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα, ποια είναι τα σημάδια που πρέπει να προσέξουμε και ποιες σπουδαίες επιστημονικές εξελίξεις έρχονται να αλλάξουν τα δεδομένα.
Τι είναι η προεκλαμψία και πώς εκδηλώνεται;
Με απλά λόγια, η προεκλαμψία ορίζεται ως η εμφάνιση υψηλής αρτηριακής πίεσης (υπέρτασης) κατά τη διάρκεια της κύησης, η οποία συνοδεύεται από ενδείξεις ότι κάποια όργανα της μητέρας (όπως τα νεφρά ή το συκώτι) δυσλειτουργούν, ή από χαρακτηριστικά που δείχνουν ότι ο πλακούντας δεν δουλεύει όπως θα έπρεπε.
Το πρώτο και βασικό βήμα για τη διάγνωση είναι η σωστή και ακριβής μέτρηση της πίεσης, τόσο στο σπίτι όσο και στο μαιευτήριο, λαμβάνοντας πάντα υπόψη αν η γυναίκα είχε ιστορικό υπέρτασης πριν μείνει έγκυος.
Τι συμβαίνει μέσα στο σώμα; (Η παθοφυσιολογία με απλά λόγια)
Πίσω από την προεκλαμψία κρύβεται μια εκτεταμένη δυσλειτουργία στα αγγεία της μητέρας (ενδοθηλιακή δυσλειτουργία). Αυτή ακριβώς η δυσλειτουργία προκαλεί την υψηλή πίεση και την εμφάνιση πρωτεΐνης στα ούρα (πρωτεϊνουρία). Αν η κατάσταση προχωρήσει χωρίς έλεγχο, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές στα νεφρά, το συκώτι ή τον εγκέφαλο (εκλαμψία).
Ο ρόλος-κλειδί του πλακούντα
Ο πλακούντας είναι το «κέντρο ελέγχου» της εγκυμοσύνης. Στις περιπτώσεις προεκλαμψίας, από νωρίς στην εγκυμοσύνη, ο πλακούντας παρουσιάζει δομικές και λειτουργικές διαφορές που προκαλούν φλεγμονή. Καθώς οι εβδομάδες περνούν, ο πλακούντας αυτός αρχίζει να παράγει κάποιες «τοξίνες» (αντι-αγγειογενετικές πρωτεΐνες, με πιο γνωστή τη διαλυτή τυροσίνη κινάση τύπου fms-1 ή sFLT1). Αυτές οι ουσίες περνούν στο αίμα της μαμάς και επιβαρύνουν τα αγγεία της.
Το θετικό νέο της επιστήμης
Αυτές οι πρωτεΐνες (όπως η sFLT1 και ο παράγοντας ανάπτυξης του πλακούντα) λειτουργούν πλέον ως πολύτιμοι βιοδείκτες! Οι γιατροί μπορούν να τις ανιχνεύσουν με εξετάσεις αίματος για να προβλέψουν και να παρακολουθήσουν τη δυσλειτουργία του πλακούντα, ενώ αποτελούν και στόχο για μελλοντικές επαναστατικές θεραπείες.
Ποιες γυναίκες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο;
Η προεκλαμψία δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις γυναίκες. Υπάρχουν ορισμένοι επιβαρυντικοί παράγοντες που μπορεί να εξηγήσουν γιατί κάποια δέρματα ή οργανισμοί αντιδρούν διαφορετικά:
- Προχωρημένη ηλικία της μητέρας
- Παχυσαρκία
- Σακχαρώδης διαβήτης
- Χρόνια υπέρταση
- Πολυεμβρυϊκή κύηση (δίδυμα, τρίδυμα)
- Προσοχή στα νεφρά: Μια χρόνια νεφρική νόσος αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο προεκλαμψίας νωρίς στην εγκυμοσύνη. Αντίστροφα, αν μια γυναίκα εμφανίσει προεκλαμψία πολύ νωρίς, αυτό μπορεί να κρύβει μια υποκείμενη νεφρική νόσο που δεν είχε διαγνωστεί ποτέ μέχρι τότε.
Μια σημαντική υπογράμμιση για το μέλλον
Η προεκλαμψία δεν αφορά μόνο στους 9 μήνες της εγκυμοσύνης. Η επιστήμη μάς δείχνει ότι η εμφάνισή της αποτελεί καμπανάκι κινδύνου για τη μετέπειτα ζωή, καθώς αυξάνει την πιθανότητα για νεφρική και καρδιαγγειακή νόσο τόσο στη μητέρα όσο και στο παιδί σε μεταγενέστερη ηλικία. Για τον λόγο αυτό, κάθε γυναίκα που είχε προεκλαμψία θα πρέπει να το αναφέρει πάντα στο ιατρικό της ιστορικό για την αξιολόγηση του μελλοντικού καρδιαγγειακού της κινδύνου.
Με πληροφορίες από World Health Organization και nature.com