Η Σαχρνούς Παρσιπούρ, μία από τις εμβληματικότερες και πιο θαρραλέες φωνές της ιρανικής λογοτεχνίας, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 80 ετών. Μέσα από το πολυσχιδές έργο της, κατάφερε να τοποθετήσει στο επίκεντρο της λογοτεχνικής σκηνής της χώρας της τις αθέατες πλευρές των γυναικείων βιωμάτων, τις βαθιές επιθυμίες τους, αλλά και τη συστηματική καταπίεση που υφίσταντο.
Η Παρσιπούρ κέρδισε τη διεθνή αναγνώριση κυρίως μέσα από το εμβληματικό της μυθιστόρημα «Women Without Men» («Γυναίκες χωρίς άνδρες»), το οποίο κυκλοφόρησε το 1989 με έναν τίτλο που παρέπεμπε ευθέως στο «Men Without Women» του Έρνεστ Χέμινγουεϊ. Το βιβλίο ακολουθεί τις παράλληλες ιστορίες πέντε γυναικών στην Τεχεράνη κατά την ταραγμένη περίοδο του πραξικοπήματος του 1953, οι οποίες αναζητούν καταφύγιο σε έναν κήπο, προσπαθώντας να αποδράσουν από τους ασφυκτικούς περιορισμούς μιας αυστηρά πατριαρχικής κοινωνίας. Παρά το γεγονός ότι το έργο απαγορεύτηκε άμεσα από το καθεστώς του Ιράν, συνέχισε να διαδίδεται παράνομα εκτός της επίσημης αγοράς, ενώ αργότερα μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στον κινηματογράφο από τη σκηνοθέτιδα Σιρίν Νεσάτ.
Η λογοτεχνική της κληρονομιά δικαιώθηκε πανηγυρικά το 2026, όταν το «Women Without Men» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη Βρετανία σε αγγλική μετάφραση του Φαριντούν Φαρόχ. Η συμπερίληψη του βιβλίου στη μακρά λίστα του International Booker Prize έφερε ξανά στο παγκόσμιο προσκήνιο μια δημιουργό που πλήρωσε ακριβά το τίμημα της ελευθερίας του λόγου της.
Μια ζωή σε διαρκή σύγκρουση με τη λογοκρισία
Γεννημένη στην Τεχεράνη στις 17 Φεβρουαρίου 1946, η Παρσιπούρ σπούδασε κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και μπήκε νωρίς στον κόσμο των γραμμάτων. Με την έκδοση του πρώτου της μυθιστορήματος «The Dog and the Long Winter» το 1974, έγινε μόλις η δεύτερη γυναίκα στην ιστορία του Ιράν που εξέδωσε μυθιστόρημα, ακολουθώντας τα βήματα της πρωτοπόρου Σιμίν Ντανέσβαρ. Η πρώτη της σύλληψη και φυλάκιση ήρθε ως συνέπεια της πολιτικής της στάσης, όταν παραιτήθηκε δημόσια από τη θέση της παραγωγού στην κρατική τηλεόραση, διαμαρτυρόμενη για την εκτέλεση δύο ποιητών από τη Savak, τη διαβόητη μυστική αστυνομία του Σάχη.
Η έλευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν σταμάτησε τη δίωξή της. Τη δεκαετία του 1980 φυλακίστηκε εκ νέου για τέσσερα χρόνια και επτά μήνες χωρίς την απαγγελία επίσημων κατηγοριών, μια οδυνηρή εμπειρία την οποία αποτύπωσε στο «Prison Memoir», το οποίο αναμένεται να μεταφραστεί ολόκληρο στα αγγλικά το 2027. Το 1989, παράλληλα με το «Women Without Men», εξέδωσε το μνημειώδες ιστορικό μυθιστόρημα «Touba and the Meaning of Night», καταγράφοντας τις πολιτικές και κοινωνικές μεταβολές του Ιράν στον 20ό αιώνα μέσα από τα μάτια της κεντρικής ηρωίδας. Ωστόσο, η τόλμη της να θίξει ανοιχτά θέματα γυναικείας σεξουαλικότητας οδήγησε σε νέα φυλάκισή της και τελικά, από το 1994, στην πολιτική της εξορία στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι μεγάλες επιρροές και το βλέμμα στο σύγχρονο Ιράν
Η αγάπη της για τη γραφή είχε ρίζες στην παιδική της ηλικία, όταν, όπως η ίδια ομολογούσε, διάβασε 36 συνεχόμενες φορές την περσική μετάφραση των «Μεγάλων Προσδοκιών» του Τσαρλς Ντίκενς, ένα βιβλίο που θεωρούσε ότι της έμαθε τους κανόνες της συγγραφής. Παράλληλα, το έργο της διαμορφώθηκε κάτω από την επίδραση κορυφαίων κλασικών, όπως ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι και ο Φραντς Κάφκα.
Μέχρι το τέλος της ζωής της, η Παρσιπούρ κρατούσε το βλέμμα της στραμμένο στην πατρίδα της. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στον Guardian τον Μάρτιο του 2026, εξέφρασε τον βαθύ θαυμασμό της για το σύγχρονο κίνημα των γυναικών στο Ιράν, οι οποίες αψηφούν καθημερινά τις αυστηρές εντολές της Ισλαμικής Δημοκρατίας και κυκλοφορούν χωρίς χιτζάμπ. Όπως είχε δηλώσει χαρακτηριστικά, αναγνωρίζοντας τη γέννηση μιας νέας εποχής, στις γυναίκες αυτές πλέον δεν καίγεται καρφί για το τι σκέφτεται το καθεστώς.
πηγή: Guardian