Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κινούνται προς τη σκληρότερη έως σήμερα παρέμβαση απέναντι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με ολοένα περισσότερα κράτη να εξετάζουν ακόμη και την επιβολή απαγορεύσεων για ανήλικους χρήστες. Η εξέλιξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για μια νέα, ανοιχτή σύγκρουση με ορισμένους από τους ισχυρότερους τεχνολογικούς ομίλους των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς οι ρυθμιστικές αρχές επιδιώκουν να περιορίσουν την επιρροή πλατφορμών που θεωρούν εθιστικές και επιβλαβείς για τους νέους.
Το συγκεκριμένο μοντέλο πολιτικής εφαρμόστηκε αρχικά στην Αυστραλία και αφορά υπηρεσίες όπως το Instagram και το Facebook της Meta Platforms, το Snapchat της Snap Inc., την πλατφόρμα X του Έλον Μασκ, το TikTok και το YouTube της Google. Πλέον, η προσέγγιση αυτή αρχίζει να υιοθετείται και στην Ευρώπη, με τον κίνδυνο να αποκλειστούν εκατομμύρια ανήλικοι χρήστες από τις συγκεκριμένες πλατφόρμες και, ταυτόχρονα, να πληγούν σοβαρά τα διαφημιστικά έσοδα που συνδέονται με το νεανικό κοινό.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση για τον περιορισμό των social media απέκτησε έντονα πολιτική, ιδεολογική αλλά και προσωπική χροιά, όταν η Ισπανία έγινε η πιο πρόσφατη χώρα που εξετάζει απαγορεύσεις πρόσβασης ανηλίκων. Η πρωτοβουλία αυτή έφερε σε ευθεία αντιπαράθεση τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ με τον Μασκ, ο οποίος έχει καλέσει δημόσια ακόμη και στη διάλυση της European Union, ενώ πρόσφατα τα γραφεία της πλατφόρμας X στο Παρίσι βρέθηκαν στο μικροσκόπιο των αρχών.
«Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εξελιχθεί σε ένα αποτυχημένο κράτος», δήλωσε ο Σάντσεθ σε ομιλία του στο Ντουμπάι. «Γνωρίζω ότι δεν θα είναι εύκολο. Οι εταιρείες των social media είναι πλουσιότερες και ισχυρότερες από πολλά κράτη, ακόμη και από το δικό μου. Όμως η ισχύς τους δεν πρέπει να μας τρομάζει». Σύμφωνα με το Bloomberg, η απάντηση του Μασκ ήρθε λίγες ώρες αργότερα μέσω της πλατφόρμας X, με ιδιαίτερα επιθετικό τόνο.
Κύμα περιορισμών σε όλη την Ευρώπη
Η Ισπανία δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Τουλάχιστον έξι ακόμη χώρες –η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Πορτογαλία, η Δανία, η Ελλάδα και η Ολλανδία– καθώς και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση κινούνται προς αντίστοιχες κατευθύνσεις. Η στροφή αυτή σηματοδοτεί αλλαγή στρατηγικής και εντείνει τον πολιτισμικό και πολιτικό «πόλεμο» με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και ισχυρούς επιχειρηματίες της Silicon Valley. Εκπρόσωποι των Meta Platforms, Snap, TikTok, YouTube και X δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχολιασμό.
Από τη ρύθμιση στην ανοιχτή αντιπαράθεση
Οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν επανειλημμένα κατηγορήσει τις αμερικανικές πλατφόρμες για μονοπωλιακές πρακτικές, εκτεταμένη συλλογή δεδομένων και διάδοση επιβλαβούς περιεχομένου. Η ένταση όμως κορυφώθηκε τις τελευταίες εβδομάδες, κυρίως μετά την υπόθεση του Grok, του chatbot τεχνητής νοημοσύνης της xAI. Το εργαλείο παρήγαγε μαζικά μη συναινετικές εικόνες σεξουαλικού περιεχομένου στην πλατφόρμα X, πολλές από τις οποίες αφορούσαν γυναίκες και παιδιά, προκαλώντας διεθνή κινητοποίηση των ρυθμιστικών αρχών.
Ο κίνδυνος αμερικανικής αντεπίθεσης
Οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες ενδέχεται να πυροδοτήσουν έντονες αντιδράσεις από τον Λευκό Οίκο. Η Ευρώπη βρίσκεται εδώ και καιρό στο στόχαστρο της κριτικής του Τραμπ και η διατλαντική σχέση, που διαμόρφωσε την παγκόσμια τάξη επί δεκαετίες, δοκιμάζεται σοβαρά. Τον Δεκέμβριο, ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει την Ευρώπη «να είναι ιδιαίτερα προσεκτική», μετά την επιβολή προστίμου 140 εκατ. δολαρίων στην X για παραβίαση κανόνων περιεχομένου.
Διακύβευμα δισεκατομμυρίων
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έχουν πολλά να χάσουν αν περιοριστεί η πρόσβαση των νέων. Το TikTok και το Snapchat αναπτύχθηκαν ραγδαία χάρη στους εφήβους, ενώ το YouTube διαθέτει τεράστιο παιδικό κοινό. Η Ευρώπη αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά για πολλές Big Tech μετά τη Βόρεια Αμερική, με τα έσοδα για τη Snap και τη Meta να αυξάνονται ταχύτερα απ’ ό,τι στις ΗΠΑ.
Δύσκολη εφαρμογή, αβέβαιο αποτέλεσμα
Η επιβολή απαγορεύσεων μόνο εύκολη δεν είναι. Ειδικοί αμφισβητούν αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι τέτοια μέτρα απομακρύνουν πράγματι τα παιδιά από το διαδίκτυο. Η Αυστραλία προχώρησε σε καθολικούς περιορισμούς, με περίπου 5 εκατ. ανήλικους λογαριασμούς να απενεργοποιούνται, όμως οι εταιρείες προειδοποίησαν για τεχνικά προβλήματα, κινδύνους για τα προσωπικά δεδομένα και μετακίνηση χρηστών σε μη ελεγχόμενες πλατφόρμες.
Ένα πρόβλημα χωρίς εύκολη απάντηση
Παρόμοιες συζητήσεις εξελίσσονται και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου εξετάζονται έλεγχοι ηλικίας και ψηφιακές «απαγορεύσεις κυκλοφορίας». Το βέβαιο είναι ότι η Ευρώπη οδεύει προς αυστηρότερη ρύθμιση, σε μια σύγκρουση που δεν αφορά μόνο την προστασία των παιδιών, αλλά και τον έλεγχο της ισχύος των Big Tech και το μέλλον της ψηφιακής δημόσιας σφαίρας.