Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό καισαρικών τομών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με περίπου το 62% των γεννήσεων να πραγματοποιείται πλέον με χειρουργική επέμβαση. Το ποσοστό αυτό είναι υπερτριπλάσιο από το όριο που θεωρείται αποδεκτό από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), γεγονός που προκαλεί έντονο προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα.
Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Βύρωνα Κοτζαμάνη, η τάση αύξησης των καισαρικών δεν αφορά μόνο την Ελλάδα αλλά παρατηρείται διεθνώς τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο, στη χώρα μας η έκταση του φαινομένου είναι ιδιαίτερα έντονη, με το ποσοστό να φτάνει το 62% το 2023.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο ΠΟΥ αναφέρει ότι οι καισαρικές τομές έχουν υπερτριπλασιαστεί από το 1990 έως το 2023, αυξανόμενες από 6,7% σε 22%. Σημειώνεται ότι η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφεται σε λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, όπου η πρόσβαση στην καισαρική συμβάλλει στη μείωση της μητρικής και νεογνικής θνησιμότητας. Αντίθετα, στις ανεπτυγμένες χώρες -όπως οι περισσότερες της Ευρωπαϊκής Ένωσης- η αύξηση αυτή δεν συνδέεται με αντίστοιχα οφέλη στην υγεία.
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα στοιχεία από τα δημόσια νοσοκομεία στην Ελλάδα. Σε μεγάλα μαιευτήρια, τα ποσοστά καισαρικών είναι εξαιρετικά υψηλά: φτάνουν το 73% στο «Έλενα Βενιζέλου», το 53% στο «Αλεξάνδρα», το 65% στο Πανεπιστημιακό Ιωαννίνων και το 64% στο «Παπαγεωργίου» Θεσσαλονίκης. Συνολικά, στα μεγαλύτερα νοσοκομεία της χώρας, περίπου 6 στις 10 γεννήσεις γίνονται με καισαρική.
Την ίδια στιγμή, μόλις το 27% των γεννήσεων πραγματοποιείται με φυσιολογικό τοκετό. Η αύξηση των καισαρικών αποδίδεται εν μέρει σε παράγοντες όπως η αύξηση της ηλικίας τεκνοποίησης και η χρήση υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτοί οι λόγοι δεν επαρκούν για να εξηγήσουν τα τόσο υψηλά ποσοστά, γεγονός που υποδηλώνει ότι πολλές επεμβάσεις δεν είναι ιατρικά απαραίτητες.
Επισημαίνεται ότι οι λεγόμενες «περιττές» καισαρικές ενδέχεται να αυξάνουν τους κινδύνους για τη μητέρα και το νεογνό, ενώ παράλληλα επιβαρύνουν σημαντικά τα συστήματα υγείας χωρίς ουσιαστικό όφελος. Για τον λόγο αυτό, διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν εδώ και χρόνια για την ανάγκη περιορισμού τους.
Η επιστημονική κοινότητα θεωρεί ότι ποσοστά κάτω του 10% δείχνουν ανεπαρκή πρόσβαση σε μαιευτική φροντίδα, ενώ ποσοστά άνω του 20–25% υποδηλώνουν υπερβολική χρήση χωρίς επιπλέον οφέλη στην υγεία.
Σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Η σύγκριση της Ελλάδας με άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι ενδεικτική: ενώ στη χώρα μας οι καισαρικές φτάνουν το 62,2%, στην Ισπανία περιορίζονται στο 24,7% και στην Ιρλανδία στο 38,6%. Μάλιστα, παράγοντες όπως η ηλικία των μητέρων ή τα ποσοστά τεκνοποίησης άνω των 40 ετών είναι παρόμοια μεταξύ των χωρών, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν εξηγείται μόνο δημογραφικά.
Ήδη από το 2016, εκθέσεις του ΠΟΥ είχαν επισημάνει την ανάγκη λήψης μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Σήμερα, τα υψηλά ποσοστά καισαρικών θεωρούνται πλέον ζήτημα δημόσιας υγείας και όχι μόνο οικονομικής επιβάρυνσης.
Όπως επισημαίνεται, η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις: αλλαγές στην πολιτική υγείας, ενεργό ρόλο των επαγγελματιών του χώρου και καλύτερη ενημέρωση των πολιτών, ώστε να περιοριστούν οι μη αναγκαίες επεμβάσεις και να αποκατασταθεί μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση στον τοκετό.