Έχετε παρατηρήσει ποτέ τη μικρή σας κόρη, κάπου ανάμεσα στα τρία με έξι της χρόνια, να κάνει απίστευτες ναζιάρικες «φουσκάλες» στον μπαμπά της, να διεκδικεί αποκλειστικά την προσοχή του και, καμιά φορά, να σας σπρώχνει γλυκά στην άκρη λέγοντας «ο μπαμπάς είναι δικός μου»; Αν ναι, μην ανησυχείτε, δεν είστε η μόνη. Αυτή η φάση έντονης προσκόλλησης της κόρης προς τον πατέρα έχει όνομα στην ιστορία της ψυχαναλυτικής σκέψης και ονομάζεται «Σύμπλεγμα της Ηλέκτρας».
Πρόκειται για το θηλυκό αντίστοιχο του πασίγνωστου Οιδιπόδειου Συμπλέγματος που εμφανίζουν τα αγόρια προς τις μητέρες τους. Και ενώ το Οιδιπόδειο συνδέεται συχνά με αυτό που λαϊκά αποκαλούμε «προβλήματα με τη μαμά» στους άνδρες, το σύμπλεγμα της Ηλέκτρας σχετίζεται άμεσα με τα λεγόμενα «προβλήματα με τον μπαμπά» στις γυναίκες. Τι σημαίνει όμως στην πραγματικότητα αυτός ο όρος και πώς τον βλέπουν οι ειδικοί σήμερα;
Πώς γεννήθηκε η ιδέα: Από τον Φρόιντ στον Γιούνγκ
Αν και πολλοί πιστεύουν ότι ο όρος ανήκει στον Σίγκμουντ Φρόιντ, στην πραγματικότητα τον επινόησε ο Καρλ Γιούνγκ το 1913. Ο Γιούνγκ εμπνεύστηκε το όνομα από τον αρχαίο ελληνικό μύθο της Ηλέκτρας και του αδελφού της, Ορέστη, οι οποίοι σχεδίασαν τη δολοφονία της μητέρας τους για να εκδικηθούν τον θάνατο του πατέρα τους.
Ο Φρόιντ είχε αναπτύξει πρώτος τις βασικές ιδέες πίσω από αυτή τη θεωρία, αλλά απέρριπτε το όνομα «Σύμπλεγμα της Ηλέκτρας», προτιμώντας να περιγράφει την κατάσταση ως «θηλυκή οιδιπόδεια στάση». Οι δύο άνδρες, που κάποτε υπήρξαν στενοί φίλοι και συνεργάτες, οδηγήθηκαν τελικά σε ρήξη και έντονη εχθρότητα, καθώς ο Γιούνγκ θεωρούσε ότι ο Φρόιντ έδινε υπερβολική έμφαση στη σεξουαλικότητα ως το κύριο κίνητρο της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Πώς (υπέθεταν ότι) λειτουργεί αυτή η αντιπαλότητα
Σύμφωνα με την παραδοσιακή ψυχαναλυτική θεωρία, η ανάπτυξη του παιδιού περνάει από διάφορα «ψυχοσεξουαλικά στάδια», όπου η ενέργεια εστιάζεται σε διαφορετικά σημεία του σώματος. Το σύμπλεγμα της Ηλέκτρας τοποθετείται στο λεγόμενο «φαλλικό στάδιο», μεταξύ των ηλικιών τριών έως έξι ετών. Σε αυτή την περίοδο, τα κορίτσια τείνουν να περνούν περισσότερο χρόνο με τους πατέρες τους, φλερτάροντάς τους με έναν αθώο, παιδικό τρόπο.
Ο Φρόιντ πίστευε ότι ένα μικρό κορίτσι συνδέεται αρχικά με τη μητέρα του. Όταν όμως συνειδητοποιεί ότι δεν διαθέτει πέος, αναπτύσσει τη λεγόμενη «ζήλια του πέους» και στρέφει τη δυσαρέσκειά του προς τη μητέρα του, θεωρώντας την υπεύθυνη που την έφερε στον κόσμο «ανεπαρκώς εξοπλισμένη». Έτσι, αναπτύσσει μια ασυνείδητη επιθυμία να αντικαταστήσει τη μητέρα της στην καρδιά του πατέρα, μπαίνοντας σε έναν άτυπο ανταγωνισμό μαζί της.
Πώς λύνεται αυτό το μπερδεμένο εσωτερικό σκηνικό; Για να ξεπεραστεί η σύγκρουση, οι ορμές αυτές καταστέλλονται. Το κορίτσι, οδηγούμενο από τον φόβο μήπως χάσει την αγάπη της μητέρας του, αρχίζει τελικά να ταυτίζεται μαζί της, να τη μιμείται και να ενσωματώνει τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς της και την ηθική της. Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα πάντα με τον Φρόιντ, τα παιδιά μάθαιναν να αποδέχονται τους ρόλους των φύλων και να διαμορφώνουν την κοινωνική τους ηθική.
Τι λέει η σύγχρονη ψυχολογία: Μια ανακουφιστική ματιά για τις μαμάδες
Αν όλα τα παραπάνω σάς φαίνονται κάπως υπερβολικά ή και ξεπερασμένα, οι σύγχρονοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας συμφωνούν απόλυτα μαζί σας. Σήμερα, το Σύμπλεγμα της Ηλέκτρας αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιφύλαξη και θεωρείται περισσότερο ένα ιστορικό κατάλοιπο της ψυχανάλυσης παρά μια έγκυρη επιστημονική θεωρία.
Οι σύγχρονοι ψυχολόγοι απορρίπτουν αυτές τις ιδέες ως ξεπερασμένες και σεξιστικές, καθώς βασίζονται σε αυστηρούς ρόλους των φύλων που ίσχυαν πριν από έναν αιώνα. Επιπλέον, η θεωρία αυτή χαρακτηρίζεται ως ετεροκανονιστική, αφού προϋποθέτει αποκλειστικά την ύπαρξη δύο γονέων διαφορετικού φύλου.
Η πραγματικότητα και οι σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ποικιλόμορφα οικογενειακά περιβάλλοντα —όπως μονογονεϊκές οικογένειες ή οικογένειες με ΛΟΑΤΚΙ+ γονείς— έχουν εξαιρετικά θετικές αναπτυξιακές εμπειρίες. Η παρουσία δύο γονέων διαφορετικού φύλου δεν αποτελεί εγγύηση ούτε προϋπόθεση για καλύτερα αποτελέσματα στην ψυχοσύνθεση του παιδιού.
Αντί, λοιπόν, να αναζητούν κρυμμένα συμπλέγματα, οι σημερινοί ειδικοί επικεντρώνονται σε σύγχρονες θεωρίες σχετικά με τον συναισθηματικό δεσμό (το λεγόμενο attachment) και τη διαμόρφωση της ταυτότητας. Τα παιδιά πράγματι μαθαίνουν για τη σεξουαλικότητα και τους ρόλους μέσα από τους γονείς τους, αλλά αυτό γίνεται μέσα από την ποιότητα της φροντίδας, της ασφάλειας και της αγάπης που λαμβάνουν.
Οπότε, την επόμενη φορά που η μικρή σας θα σας πει ότι θα παντρευτεί τον μπαμπά της, χαμογελάστε άφοβα. Δεν είναι ένα σκοτεινό ψυχολογικό σύμπλεγμα, αλλά ένα φυσιολογικό, όμορφο βήμα στην ανάπτυξή της, καθώς μαθαίνει να σχετίζεται, να αγαπά και να βάζει τα δικά της όρια στον κόσμο!
πηγή: verywellmind