Πολλοί άνθρωποι έχουν βρεθεί μπροστά στο ψυγείο μετά από μια δύσκολη μέρα στη δουλειά. Άλλοι καταφεύγουν σε γλυκά όταν νιώθουν άγχος, μοναξιά ή απογοήτευση.
Κάποιοι πάλι συνδέουν το φαγητό με τη χαρά, την επιβράβευση ή τον εορτασμό.
Η συναισθηματική υπερφαγία είναι η κατανάλωση τροφής ως απάντηση σε συναισθήματα και όχι στη βιολογική πείνα. Συνήθως αφορά τρόφιμα υψηλής γευστικότητας, όπως γλυκά, σνακ ή φαγητά πλούσια σε λίπος και ζάχαρη.
Δεν πρόκειται για επίσημη διατροφική διαταραχή, ωστόσο συνδέεται στενά με τις διαταραχές αδηφαγικών επεισοδίων και με δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων.
Γιατί συμβαίνει;
Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η συναισθηματική υπερφαγία είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο.
Παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με την εμφάνισή της είναι:
• δυσκολίες στη συναισθηματική ρύθμιση
• αυξημένο άγχος
• καταθλιπτική συμπτωματολογία
• χαμηλή αυτοεκτίμηση
• αρνητική εικόνα σώματος
• τραυματικές εμπειρίες
• δυσλειτουργικές διαπροσωπικές σχέσεις
Σε αρκετές περιπτώσεις, το φαγητό λειτουργεί ως ένας γρήγορος τρόπος προσωρινής ανακούφισης από δυσάρεστα συναισθήματα.
Πώς καταλαβαίνω ότι δεν πεινάω πραγματικά;
Η βιολογική πείνα εμφανίζεται σταδιακά και μπορεί να ικανοποιηθεί με διάφορες τροφές.
Η συναισθηματική πείνα συνήθως:
• εμφανίζεται ξαφνικά
• συνοδεύεται από έντονη επιθυμία για συγκεκριμένα τρόφιμα
• οδηγεί σε κατανάλωση μεγαλύτερης ποσότητας από αυτή που χρειάζεται το σώμα
• ακολουθείται συχνά από ενοχές ή ντροπή
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η πιο μελετημένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT).
Η CBT βοηθά το άτομο να:
✓ αναγνωρίζει τις σκέψεις που πυροδοτούν την υπερφαγία
✓ κατανοεί τη σχέση μεταξύ σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφοράς
✓ αναπτύσσει εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων
✓ μειώνει τη συχνότητα των υπερφαγικών επεισοδίων
Μετα-αναλύσεις έχουν δείξει ότι η CBT μπορεί να μειώσει αποτελεσματικά τα επεισόδια υπερφαγίας και να βελτιώσει τη λειτουργικότητα των ατόμων που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα.
Είναι όμως η ίδια θεραπεία κατάλληλη για όλους;
Η θεραπευτική επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από τη μέθοδο που χρησιμοποιείται.
Σημαντικό ρόλο παίζουν:
• η θεραπευτική σχέση
• η εμπιστοσύνη προς τον θεραπευτή
• οι δεξιότητες του επαγγελματία ψυχικής υγείας
• η ετοιμότητα του ατόμου να αλλάξει
• το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον
Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικές εμπειρίες, ανάγκες και στόχους. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί συμφωνούν όλο και περισσότερο ότι η θεραπεία πρέπει να προσαρμόζεται στο άτομο και όχι το άτομο στη θεραπεία.
Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμόμαστε
Η συναισθηματική υπερφαγία δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας χαρακτήρα ή έλλειψης αυτοελέγχου. Συχνά αποτελεί έναν τρόπο με τον οποίο το άτομο προσπαθεί να διαχειριστεί δύσκολα συναισθήματα.
Η κατανόηση των αιτιών, η αναζήτηση υποστήριξης και η επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής προσέγγισης μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά στη βελτίωση της σχέσης μας με το φαγητό αλλά και με τον ίδιο μας τον εαυτό.
Βιβλιογραφία
Hilbert, A. et al. (2019). Evidence-based psychological treatments for eating disorders.
Hilbert, A. et al. (2020). Long-term efficacy of psychological treatments for binge eating disorder.
Wampold, B.E. & Imel, Z.E. (2015). The Great Psychotherapy Debate.
Norcross, J.C. & Lambert, M.J. (2019). Psychotherapy Relationships That Work.