«Πάλι παίζεις;» είναι μια φράση που οι περισσότεροι γονείς έχουν πει ή έστω έχουν σκεφτεί. Τα διαδικτυακά παιχνίδια έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών και των εφήβων, δημιουργώντας συχνά ανησυχία αλλά και συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια. Είναι, όμως, πράγματι το παιχνίδι ο μεγαλύτερος κίνδυνος ή μήπως αυτό που μας λείπει είναι η κατανόηση του ψηφιακού κόσμου στον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά μας;
Η αλήθεια είναι ότι τα διαδικτυακά παιχνίδια δεν αποτελούν μόνο μέσο ψυχαγωγίας. Είναι χώροι κοινωνικοποίησης, συνεργασίας και δημιουργικότητας. Εκεί τα παιδιά συνομιλούν με φίλους, οργανώνουν ομάδες, λύνουν προβλήματα, παίρνουν αποφάσεις και συχνά εξασκούν δεξιότητες όπως η επικοινωνία, η στρατηγική σκέψη και ακόμη και η χρήση ξένων γλωσσών. Όπως ακριβώς συμβαίνει και στον πραγματικό κόσμο, υπάρχουν ευκαιρίες αλλά και κίνδυνοι.
Οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί που ασχολούνται με την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο επισημαίνουν ότι η αποτελεσματικότερη προστασία δεν είναι η απαγόρευση αλλά η συμμετοχή του γονέα. Όταν αντιμετωπίζουμε το παιχνίδι ως «εχθρό», το παιδί είναι πιθανότερο να απομακρυνθεί και να αποκρύψει όσα συμβαίνουν διαδικτυακό κόσμο. Αντίθετα, όταν δείχνουμε ενδιαφέρον, δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για ειλικρινή επικοινωνία.
Δοκιμάστε να αλλάξετε τις ερωτήσεις σας. Αντί για «Πόσες ώρες έπαιξες σήμερα;», ρωτήστε «Τι σου αρέσει σε αυτό το παιχνίδι;», «Με ποιους παίζεις;» ή «Μπορείς να μου δείξεις πώς παίζεται;». Μπορεί να ανακαλύψετε έναν κόσμο που μέχρι σήμερα αγνοούσατε, αλλά κυρίως θα δείξετε στο παιδί ότι ενδιαφέρεστε για όσα το απασχολούν. Ζητήστε από το παιδί να σας δείξει το αγαπημένο του παιχνίδι. Παίξτε μαζί του για δέκα λεπτά. Ρωτήστε με ποιους παίζει και τι του αρέσει σε αυτό. Συμφωνήστε μαζί σε κανόνες αντί να επιβάλλετε απαγορεύσεις. Δείξτε ότι μπορεί να σας μιλήσει αν κάτι το ανησυχήσει.
Παράλληλα, υπάρχουν μερικές απλές πρακτικές που ενισχύουν την ασφάλεια. Ελέγξτε την ηλικιακή καταλληλότητα (PEGI) πριν επιτρέψετε την εγκατάσταση ενός παιχνιδιού. Συζητήστε για τις αγορές μέσα στα παιχνίδια και συμφωνήστε ότι καμία αγορά δεν πραγματοποιείται χωρίς τη συγκατάθεση των γονέων. Αξιοποιήστε τις ρυθμίσεις γονικού ελέγχου, ενημερώστε τα παιδιά για την αξία της προστασίας των προσωπικών τους δεδομένων και εξηγήστε τους ότι δεν μοιραζόμαστε ποτέ προσωπικές πληροφορίες, φωτογραφίες ή κωδικούς με αγνώστους.
Εξίσου σημαντικό είναι να μιλήσουμε για τη συμπεριφορά μέσα στα παιχνίδια. Τα παιδιά μπορεί να έρθουν αντιμέτωπα με προσβλητικά σχόλια, διαδικτυακό εκφοβισμό ή ανθρώπους που προσπαθούν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη τους. Χρειάζεται να γνωρίζουν ότι μπορούν να απομακρυνθούν από μια συζήτηση, να χρησιμοποιήσουν τις λειτουργίες αποκλεισμού και αναφοράς και, πάνω απ’ όλα, να απευθυνθούν στους γονείς τους χωρίς τον φόβο ότι η πρώτη αντίδραση θα είναι η απαγόρευση του παιχνιδιού.
Ας μην ξεχνάμε ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε τα σημαντικότερα πρότυπα ψηφιακής συμπεριφοράς. Όταν χρησιμοποιούμε υπεύθυνα την τεχνολογία, όταν συζητάμε ανοιχτά για το διαδίκτυο και όταν αφιερώνουμε χρόνο να γνωρίσουμε τα ενδιαφέροντα των παιδιών μας, τους δίνουμε τα πιο ουσιαστικά εφόδια για να κινούνται με ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο.
Ίσως, λοιπόν, η επόμενη φορά που θα δείτε το παιδί σας να παίζει να είναι μια ευκαιρία αντί για μια αφορμή σύγκρουσης. Γιατί ο καλύτερος «γονικός έλεγχος» δεν είναι μια εφαρμογή ή ένας περιορισμός στην οθόνη. Είναι η σχέση εμπιστοσύνης που χτίζεται καθημερινά μέσα από τον διάλογο, την παρουσία και το ειλικρινές ενδιαφέρον. Αυτή είναι μια σχέση που θα προστατεύει τα παιδιά μας πολύ περισσότερο από οποιοδήποτε φίλτρο λογισμικού. Τα παιδιά άλλωστε δεν μεγαλώνουν σε έναν κόσμο που “θα γίνει” ψηφιακό. Μεγαλώνουν ήδη μέσα σε αυτόν. Το ερώτημα δεν είναι αν θα μπουν στα διαδικτυακά παιχνίδια. Το ερώτημα είναι αν εμείς θα επιλέξουμε να μπούμε για λίγο στον δικό τους κόσμο.
Το άρθρο βασίζεται σε επίσημο υλικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του δικτύου Better Internet for Kids και της Europol σχετικά με την ασφαλή συμμετοχή των παιδιών στα διαδικτυακά παιχνίδια:
- Better Internet for Kids. Online Video Games Guide.
- Europol. Talking to Your Child About Online Gaming – Guide for Parents.
- European Commission – Learning Corner. Play & Learn.
Ο Ηλίας Στουραΐτης είναι εκπαιδευτικός και ερευνητής με αντικείμενο τα ψηφιακά παιχνίδια, την ιστορική εκπαίδευση και την τεχνητή νοημοσύνη στην εκπαίδευση. Συμμετέχει σε ελληνικά και διεθνή ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα για τη δημιουργική αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών από παιδιά και νέους.