Στην εποχή των συσκευασμένων τροφίμων, πολλοί γονείς παρατηρούν στις ετικέτες διάφορους κωδικούς που αρχίζουν από το γράμμα «Ε». Τα λεγόμενα πρόσθετα τροφίμων είναι ουσίες που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες στη βιομηχανία τροφίμων. Συχνά προκαλούν απορίες ή ανησυχίες, όμως η πραγματικότητα είναι ως συνήθως διαφορετική. τα πρόσθετα δεν είναι από μόνα τους «κακά», αρκεί να χρησιμοποιούνται με τον σωστό τρόπο και στις επιτρεπόμενες ποσότητες.
Γιατί προστίθενται στα τρόφιμα;
Τα πρόσθετα τροφίμων χρησιμοποιούνται για πολλούς πρακτικούς λόγους στην παραγωγή και συντήρηση των τροφίμων. Μπορούν, για παράδειγμα:
- να παρατείνουν τη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος (συντηρητικά),
- να βελτιώσουν το χρώμα ή την εμφάνιση (χρωστικές),
- να ενισχύσουν τη γεύση ή το άρωμα,
- να σταθεροποιήσουν την υφή ενός τροφίμου.
Με άλλα λόγια, συμβάλλουν στο να φτάνουν τα τρόφιμα στο τραπέζι μας ασφαλή και σταθερής ποιότητας.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η χρήση τους ρυθμίζεται αυστηρά από τον κανονισμό Ε.Κ. αριθ. 1333/2008, ο οποίος καθορίζει ποια πρόσθετα επιτρέπονται και σε ποιες κατηγορίες τροφίμων μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Παράλληλα, η ασφάλειά τους αξιολογείται και επανεξετάζεται συστηματικά από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA)
πηγή: https://myfoodmyfuture.bnpparibascardif.com
Τι είναι η Αποδεκτή Ημερήσια Πρόσληψη (ADI);
Για να διασφαλιστεί η ασφαλής χρήση των προσθέτων τροφίμων, χρησιμοποιείται η έννοια της ADI (Acceptable Daily Intake) ή Αποδεκτής Ημερήσιας Πρόσληψης. Πρόκειται για την ποσότητα μιας ουσίας που μπορεί να καταναλώνει κάποιος καθημερινά σε όλη τη διάρκεια της ζωής του χωρίς κίνδυνο για την υγεία. Η τιμή αυτή εκφράζεται σε mg ανά κιλό σωματικού βάρους ανά ημέρα και καθορίζεται από την EFSA με σημαντικό περιθώριο ασφαλείας.
Συνήθως οι πραγματικές ποσότητες που καταναλώνονται βρίσκονται αρκετά κάτω από αυτό το όριο, γι’ αυτό και τα εγκεκριμένα πρόσθετα θεωρούνται ασφαλή όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τη νομοθεσία. Παράλληλα, για ευαίσθητες ομάδες όπως τα βρέφη και άτομα με ειδικές διατροφικές ανάγκες, η χρήση προσθέτων ρυθμίζεται αυστηρότερα από τον Ευρωπαϊκό κανονισμό Ε.Κ. αριθ. 609/2013.
πηγή: https://feedrightapp.com
Παραδείγματα «αμφιλεγόμενων» προσθέτων που έχουν συζητηθεί στη βιβλιογραφία
| Πρόσθετο | Ε-αριθμός | Πιθανή επίδραση |
| Tartrazine | E102 | πιθανές αλλεργικές αντιδράσεις |
| Sunset Yellow | E110 | συζήτηση για υπερκινητικότητα |
| Ponceau 4R | E124 | πιθανές αλλεργικές αντιδράσεις |
| Allura Red | E129 | συζήτηση για υπερκινητικότητα |
| Sodium nitrite | E250 | πιθανός σχηματισμός νιτροζαμινών |
| Sodium nitrate | E251 | μετατροπή σε νιτρώδη |
| Aspartame | E951 | πιθανή καρκινική δράση |
| Monosodium glutamate | E621 | πονοκέφαλος-δυσφορία |
| Polysorbate 80 | E433 | πιθανή επίδραση στο μικροβίωμα εντέρου |
| Carboxymethylcellulose | E466 | πιθανή φλεγμονή του εντέρου |
Ένα απλό παράδειγμα: Η ασπαρτάμη στα αναψυκτικά
Η ADI της ασπαρτάμης είναι 40 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Για έναν ενήλικα 70 κιλών, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 2800 mg ασπαρτάμης ημερησίως.
Ένα κουτάκι αναψυκτικού τύπου diet (330 ml) περιέχει περίπου 180 mg ασπαρτάμης. Αυτό σημαίνει ότι ένας ενήλικας θα έπρεπε να καταναλώσει περίπου 15 κουτάκια μέσα σε μία ημέρα για να φτάσει το όριο της ADI — κάτι που δείχνει πόσο μεγάλο είναι το περιθώριο ασφαλείας που χρησιμοποιείται στους υπολογισμούς.
πηγή: https://welltchemicals.com
Πού βρίσκονται συνήθως τα πρόσθετα;
Τα περισσότερα πρόσθετα εντοπίζονται κυρίως στα λεγόμενα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: προϊόντα δηλαδή που έχουν υποστεί έντονη βιομηχανική επεξεργασία και περιέχουν πολλά συστατικά.
Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν συχνά:
- αναψυκτικά
- έτοιμα γλυκίσματα
- συσκευασμένα σνακ
- ορισμένα αλλαντικά και έτοιμα γεύματα
Τα τρόφιμα αυτά θεωρούνται γενικά χαμηλής διατροφικής αξίας, όχι μόνο λόγω των προσθέτων, αλλά κυρίως επειδή συχνά περιέχουν υψηλές ποσότητες σακχάρων, κορεσμένων λιπαρών και αλατιού.
Η καλύτερη πρακτική για την οικογενειακή διατροφή παραμένει η ίδια: ποικιλία τροφίμων, ισορροπημένες επιλογές και έμφαση σε όσο το δυνατόν λιγότερο επεξεργασμένα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται φυσικά και η πρόσληψη προσθέτων, χωρίς να χρειάζεται υπερβολική ανησυχία για τους κωδικούς που βλέπουμε στις ετικέτες.
ΠΗΓΕΣ
European Parliament and Council (2008) Regulation (EC) No 1333/2008 of the European Parliament and of the Council of 16 December 2008 on food additives. Official Journal of the European Union, L354, 31 December 2008, pp. 16–33.
European Parliament and Council (2013) Regulation (EU) No 609/2013 of the European Parliament and of the Council of 12 June 2013 on food intended for infants and young children, food for special medical purposes, and total diet replacement for weight control. Official Journal of the European Union, L181, 29 June 2013, pp. 35–56.
Ελληνική Δημοκρατία – Ανώτατο Χημικό Συμβούλιο (2009) Κώδικας Τροφίμων και Ποτών. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο.
Ζαμπετάκης, Γ., Μαρκάκη, Π., & Προεστός, Χ. (2014). Χημεία Τροφίμων. Εκδόσεις ΑΘ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ Αθήνα Σεπτέμβριος.