Το ακούμε από γονείς, παππούδες και δασκάλους. Τα σημερινά παιδιά, λέμε, έχουν περισσότερο άγχος, δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, κλείνονται στον εαυτό τους, είναι διαρκώς μπροστά σε μια οθόνη και μοιάζουν λιγότερο ανθεκτικά απέναντι στις δυσκολίες.
Μια νέα μεγάλη επιστημονική ανάλυση έρχεται να αμφισβητήσει την ιδέα ότι η νέα γενιά παιδιών είναι συνολικά πιο επιβαρυμένη ψυχικά από τις προηγούμενες. Οι ερευνητές εξέτασαν στοιχεία από περισσότερα από 418.000 παιδιά και εφήβους, συγκρίνοντας δεδομένα που καλύπτουν σχεδόν τέσσερις δεκαετίες.
Και το συμπέρασμα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για κάθε γονέα. Τα παιδιά δεν φαίνεται να έχουν συνολικά περισσότερα προβλήματα. Έχουν διαφορετικά προβλήματα.
Αυτή η διαφορά είναι σημαντική.
Γιατί πολλές φορές κοιτάζουμε τη σημερινή παιδική ηλικία μέσα από τα μάτια της δικής μας. Θυμόμαστε ότι παίζαμε περισσότερο έξω, ότι δεν υπήρχαν κινητά τηλέφωνα και social media, ότι οι γονείς μας δεν γνώριζαν τι σημαίνει «screen time» και ότι κανείς δεν συζητούσε καθημερινά για το άγχος ενός δεκάχρονου.
Και εύκολα καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι εμείς ήμασταν πιο «δυνατοί».
Ήμασταν όμως;
Ίσως απλώς τα προβλήματα είχαν διαφορετική μορφή και, κυρίως, ίσως πολλά από αυτά δεν είχαν καν όνομα.
Ένα παιδί που πριν από τριάντα χρόνια δυσκολευόταν ψυχολογικά μπορούσε απλώς να χαρακτηριστεί «ντροπαλό», «δύσκολο», «τεμπέλικο» ή «αφηρημένο». Ένας έφηβος που περνούσε μια δύσκολη περίοδο σπάνια θα μιλούσε στους γονείς του για την ψυχική του υγεία. Ακόμη πιο σπάνια οι γονείς θα αναζητούσαν βοήθεια.
Σήμερα έχουμε μεγαλύτερη επίγνωση. Παρατηρούμε περισσότερο. Ρωτάμε περισσότερο. Και τα παιδιά έχουν περισσότερες λέξεις για να περιγράψουν όσα αισθάνονται.
Αυτό από μόνο του μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση μιας γενιάς με περισσότερα προβλήματα.
Η συγκεκριμένη έρευνα, μάλιστα, καταγράφει κάτι που δεν ταιριάζει καθόλου με τη συνηθισμένη αφήγηση περί «ανεξέλεγκτων παιδιών», πως σε βάθος χρόνου εμφανίζονται μειώσεις σε εξωστρεφείς προβληματικές συμπεριφορές, όπως η επιθετικότητα και η παραβίαση κανόνων.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Σε ορισμένες κατηγορίες, ιδιαίτερα στην εφηβεία, εμφανίζονται ενδείξεις αύξησης του άγχους και της κατάθλιψης. Με απλά λόγια, το πρόβλημα μπορεί να έχει μετακινηθεί, λιγότερο προς τα έξω και περισσότερο προς τα μέσα.
Και ίσως αυτό είναι το σημείο στο οποίο αξίζει να σταθούμε περισσότερο ως γονείς.
Το παιδί που δεν δημιουργεί προβλήματα δεν είναι απαραίτητα ένα παιδί που δεν έχει προβλήματα.
Μπορεί να είναι ήσυχο στο σχολείο, να έχει καλούς βαθμούς, να μην τσακώνεται και να ακολουθεί τους κανόνες, αλλά ταυτόχρονα να φοβάται ότι θα αποτύχει. Να συγκρίνει συνεχώς τον εαυτό του με τους άλλους. Να αισθάνεται ότι πρέπει να είναι καλό σε όλα.
Η σημερινή παιδική ηλικία έχει άλλωστε τις δικές της πιέσεις.
Ένα παιδί μεγαλώνει σε έναν κόσμο στον οποίο η σύγκριση δεν σταματά όταν κλείσει η πόρτα του σχολείου. Συνεχίζεται μέσα στο κινητό του. Βλέπει καθημερινά τις επιτυχίες, τις παρέες, τα σώματα και τις ζωές εκατοντάδων άλλων ανθρώπων. Παράλληλα ακούει για πολέμους, κλιματική αλλαγή, οικονομικές κρίσεις και ένα μέλλον που συχνά παρουσιάζεται ως απειλητικό.
Δεν χρειάζεται λοιπόν να αποφασίσουμε αν «εμείς περνούσαμε δυσκολότερα» ή αν «τα σημερινά παιδιά τα έχουν όλα».
Αυτή είναι μάλλον μια συζήτηση χωρίς νικητή.
Χρειάζεται να καταλάβουμε ότι κάθε γενιά παιδιών μεγαλώνει μέσα σε διαφορετικές συνθήκες και αναπτύσσει διαφορετικές ευαισθησίες.
Υπάρχει, βέβαια, μια σημαντική υποσημείωση. Τα δεδομένα της νέας ανάλυσης φτάνουν μέχρι το 2019. Δεν περιλαμβάνουν δηλαδή τις συνέπειες της πανδημίας, των lockdown και όσων ακολούθησαν. Επομένως δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη συγκεκριμένη έρευνα για να ισχυριστούμε ότι γνωρίζουμε πλήρως τι συμβαίνει με τα παιδιά του 2026.
Μπορούμε όμως να κρατήσουμε κάτι πολύ χρήσιμο.
Ότι ίσως πρέπει να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε νέα γενιά σαν να είναι μια χειρότερη εκδοχή της προηγούμενης.
Τα παιδιά μας δεν χρειάζονται να ακούνε διαρκώς πόσο πιο εύκολη είναι η ζωή τους από τη δική μας. Ούτε πόσο πιο ανθεκτικοί ήμασταν εμείς στην ηλικία τους.
Χρειάζονται κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο δύσκολο.
Να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τον κόσμο όπως τον βλέπουν εκείνα και όχι όπως θυμόμαστε τον δικό μας.