Τα πράσινα μάτια ασκούσαν πάντα μια ιδιαίτερη γοητεία. Σήμερα, οι εξελικτικοί βιολόγοι επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις σε ένα διπλό ερώτημα: όχι μόνο γιατί το πράσινο είναι το πιο σπάνιο χρώμα στον κόσμο, αλλά και πώς εμφανίστηκαν γενικά οι ανοιχτόχρωμες αποχρώσεις στο ανθρώπινο είδος.
Για να καταλάβουμε τη σπανιότητά τους, αρκεί μια ματιά στους αριθμούς του παγκόσμιου πληθυσμού:
- Καστανά μάτια: ~79%
- Μπλε μάτια: 8% έως 10%
- Πράσινα μάτια: Μόλις 2%
Σύμφωνα με τις αναλύσεις αρχαίου DNA, κατά το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας οι άνθρωποι είχαν αποκλειστικά σκούρα χαρακτηριστικά (μάτια, μαλλιά και δέρμα). Ακόμα και στην Ευρώπη, τα σκούρα χαρακτηριστικά κυριαρχούσαν μέχρι και πριν από περίπου 3.000 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι τα ανοιχτόχρωμα μάτια είναι εξελικτικά πολύ «νέα» και οι επιστήμονες εξετάζουν σήμερα δύο βασικές θεωρίες για την εμφάνισή τους.
Θεωρία 1η: Μια «ασπίδα» ενάντια στο σκοτάδι του Βορρά
Η πρώτη εξήγηση συνδέει το χρώμα των ματιών με το φως και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Οι πιο ανοιχτόχρωμες ίριδες λειτουργούν σαν «φίλτρα» που επιτρέπουν σε περισσότερο φως να περάσει στο εσωτερικό του ματιού.
Οι ερευνητές εικάζουν ότι αυτό ίσως προσέφερε ένα σημαντικό πλεονέκτημα στους ανθρώπους που μετακινήθηκαν προς τη Βόρεια Ευρώπη, όπου ο χειμώνας χαρακτηρίζεται από ελάχιστη ηλιοφάνεια. Το φως ρυθμίζει τον κιρκάδιο ρυθμό μας (το βιολογικό μας ρολόι) και την παραγωγή μελατονίνης, επηρεάζοντας άμεσα τον ύπνο, τη διάθεση και τα επίπεδα ενέργειας.
Σε αρχαίες κοινωνίες κυνηγών-συλλεκτών, η βαριά χειμερινή κατάθλιψη θα μπορούσε να αποβεί μοιραία για την επιβίωση και την αναπαραγωγή. Αν τα ανοιχτά μάτια βοηθούσαν στην καλύτερη απορρόφηση του λιγοστού φωτός, η φυσική επιλογή θα ευνοούσε σταδιακά αυτή τη μετάλλαξη, αν και η θεωρία αυτή δεν έχει αποδειχθεί ακόμα πλήρως.
Θεωρία 2η: Η δύναμη της σεξουαλικής επιλογής (Η γοητεία του σπάνιου)
Η δεύτερη θεωρία βασίζεται στην επιλογή συντρόφου. Στην εξέλιξη πολλών ειδών της φύσης, οτιδήποτε ασυνήθιστο τραβάει την προσοχή. Όταν εμφανίστηκαν οι πρώτες γενετικές μεταλλάξεις των ανοιχτόχρωμων ματιών, οι άνθρωποι της εποχής ίσως τα βρήκαν εξαιρετικά ελκυστικά ακριβώς επειδή διέφεραν.
Αν οι άνθρωποι προτιμούσαν σταθερά να ζευγαρώνουν με άτομα που είχαν ανοιχτά μάτια, τα γονίδια αυτά εξαπλώθηκαν γρήγορα από γενιά σε γενιά. Σήμερα γνωρίζουμε ότι τα γονίδια OCA2 και HERC2 παίζουν τον καθοριστικό ρόλο, με μια απειροελάχιστη αλλαγή στο HERC2 να κρίνει αν τα μάτια ενός ανθρώπου θα γίνουν καστανά ή μπλε.
Γιατί, τελικά, το πράσινο είναι τόσο σπάνιο;
Η απάντηση κρύβεται στο γεγονός ότι το πράσινο είναι η πιο «δύσκολη» απόχρωση για να κατασκευαστεί βιολογικά. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει πράσινη χρωστική ουσία στην ίριδα.
Το πράσινο χρώμα είναι μια οφθαλμαπάτη της φύσης. Προκύπτει από έναν εξαιρετικά σπάνιο και ακριβή συνδυασμό τριών παραγόντων:
- Μιας μέτριας (ούτε πολλής, ούτε λίγης) ποσότητας μελανίνης.
- Της παρουσίας μιας ανοιχτής, κιτρινωπής χρωστικής.
- Του τρόπου με τον οποίο το φως διαχέεται μέσα στο μάτι (το ίδιο φυσικό φαινόμενο, γνωστό ως σκέδαση Rayleigh, που κάνει τον ουρανό να φαίνεται μπλε).
Αν αλλάξει έστω και ελάχιστα η ισορροπία σε έναν από αυτούς τους τρεις παράγοντες, το μάτι θα δείξει μπλε, καστανό ή μελί. Αυτή η βιολογική «συνταγή ακριβείας» είναι ο λόγος που τα πράσινα μάτια παραμένουν τόσο σπάνια, εντοπιζόμενα κυρίως σε πληθυσμούς με ρίζες από τη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη.
πηγή: Forbes