Συχνά, ως γονείς, εστιάζουμε στο αν το παιδί έφαγε τα λαχανικά του ή αν πήρε αρκετή πρωτεΐνη. Όμως, η διατροφή δεν είναι μόνο βιταμίνες. Είναι οι αναμνήσεις στην κουζίνα, οι βόλτες στο σούπερ μάρκετ και οι συζητήσεις πάνω από ένα γεμάτο πιάτο. Μια πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας του Κουίνσλαντ (QUT) μας καλεί να αλλάξουμε οπτική, δηλαδή να σταματήσουμε να βλέπουμε το παιδί ως «στόχο» οδηγιών και να το δούμε ως ενεργό μέλος που διαμορφώνει την καθημερινότητά του.
Γιατί η «επίρριψη ευθυνών» δεν λειτουργεί;
Η έρευνα δείχνει ότι η παραδοσιακή προσέγγιση που εστιάζει μόνο στις ατομικές επιλογές συχνά οδηγεί σε ντροπή και ενοχές. Όταν αντιμετωπίζουμε τη διατροφή μόνο ως ιατρικό ζήτημα («φάε αυτό για να μην αρρωστήσεις»), χάνουμε την αισθητική απόλαυση και την κοινωνική σύνδεση που προσφέρει το φαγητό.
Η Θεωρία της «κοινωνικής πρακτικής»: Τα 3 συστατικά
Αντί να αναρωτιόμαστε «γιατί το παιδί δεν τρώει υγιεινά», η μελέτη προτείνει να εξετάσουμε την ίδια την «πρακτική» του φαγητού, η οποία αποτελείται από τρία αλληλένδετα στοιχεία:
- Υλικά: Τι έχουμε στη διάθεσή μας; (Χρήματα, πρόσβαση σε σούπερ μάρκετ, κουπόνια, ακόμα και η κουζίνα μας).
- Έννοιες: Τι σημαίνει το φαγητό για το παιδί; (Είναι η γεύση; Είναι η φροντίδα για τα ζώα; Είναι η χαρά του να τρώει με φίλους;).
- Ικανότητες: Τι ξέρει να κάνει το παιδί; (Να διαβάζει μια ετικέτα, να ακολουθεί μια απλή συνταγή, να στρώνει το τραπέζι).
Τι μας είπαν τα ίδια τα παιδιά (8-12 ετών)
Μέσα από δημιουργικές μεθόδους, όπως η ζωγραφική και η φωτογράφιση (Photovoice), τα παιδιά αποκάλυψαν τον δικό τους κόσμο:
- Το συναίσθημα κερδίζει τη λογική: Μια 9χρονη εξήγησε πως η αγάπη της για τα ζώα την έκανε να κόψει το κρέας, ενώ οι οδηγίες για την «υγιεινή διατροφή» στο σχολείο δεν την άγγιζαν καθόλου.
- Το σώμα και η πρόσβαση: Τα παιδιά έχουν πλήρη επίγνωση των οικονομικών και περιβαλλοντικών δυσκολιών. Καταλαβαίνουν πότε το ψωμί ακριβαίνει ή πότε μια πλημμύρα επηρεάζει τα ράφια του σούπερ μάρκετ.
- Η κοινωνική επιρροή: Οι γονείς παραμένουν ο κύριος δίαυλος, αλλά στο σχολείο η παρέα παίζει τον πρώτο ρόλο. «Είδα τον φίλο μου να τρώει εκείνα τα μπισκότα και ήθελα κι εγώ», είπε ένας 8χρονος.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε ως γονείς;
Η μελέτη καταλήγει στο ότι για να αλλάξουν οι συνήθειες, πρέπει να αλλάξει το πλαίσιο.
- Δώστε τους φωνή: Αφήστε τα παιδιά να συμμετέχουν στον προγραμματισμό και τις αγορές.
- Εστιάστε στο «εδώ και τώρα»: Για ένα παιδί, η «υγεία στο μέλλον» είναι μια αφηρημένη έννοια. Η γεύση, η κοινωνικότητα και η ηθική είναι το παρόν τους.
- Μειώστε την πίεση: Η διατροφή είναι μια δεξιότητα που χτίζεται σιγά-σιγά. Όπως είδαμε, ακόμα και αν ένα παιδί δεν έχει τέλεια αυτοπεποίθηση στο μαγείρεμα, η επιθυμία να δοκιμάσει είναι το κλειδί.
Αν θέλουμε πιο υγιή παιδιά, πρέπει να φτιάξουμε πιο δίκαιες και ελκυστικές πολιτικές υγείας που να ακούν τις πραγματικές ανάγκες τους. Το φαγητό είναι μια πρακτική ζωής, όχι ένα τεστ σωστού-λάθους.
Σχετικά με τη μελέτη: Η εργασία χρηματοδοτήθηκε από το Queensland University of Technology και το Children’s Hospital Foundation (Queensland). Οι ερευνητές (S.W.P., D.G., H.V.) δηλώνουν ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων και οι χρηματοδότες δεν επηρέασαν τα αποτελέσματα της έρευνας.