Για χρόνια, η κοινωνία μας αντιμετώπιζε την απώλεια ενός κατοικίδιου ως κάτι «δευτερεύον». Πολλοί από εμάς έχουμε νιώσει ντροπή, αμηχανία ή απομόνωση προσπαθώντας να εξηγήσουμε γιατί δεν μπορούμε να σταματήσουμε να κλαίμε για τον τετράποδο φίλο μας που «έφυγε». Μια νέα, ανατρεπτική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PLOS One και αναφέρει ο Guardian, έρχεται να βάλει τα πράγματα στη θέση τους, αποδεικνύοντας ότι ο πόνος δεν γνωρίζει είδη.
Τι είναι η Παρατεταμένη Διαταραχή Θλίψης (PGD);
Η έρευνα, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 1.000 ενήλικες, αποκάλυψε ότι η απώλεια ενός κατοικίδιου μπορεί να οδηγήσει σε Παρατεταμένη Διαταραχή Θλίψης (PGD). Πρόκειται για μια κλινική κατάσταση που ξεπερνά το «φυσιολογικό» πένθος.
Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
Έντονη λαχτάρα και απόγνωση που διαρκεί μήνες ή και χρόνια.
Δυσκολία στην εκτέλεση καθημερινών εργασιών και κοινωνικοποίηση.
Την οδυνηρή αίσθηση ότι «ένα κομμάτι του εαυτού μας πέθανε μαζί τους».
Τα ευρήματα του καθηγητή Philip Hyland είναι αποκαλυπτικά. Το 7,5% των ανθρώπων που έχασαν το κατοικίδιό τους εμφάνισαν συμπτώματα PGD. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν ταυτόσημο με την απώλεια ενός στενού φίλου και ελάχιστα χαμηλότερο από τον θάνατο ενός παππού (8,3%) ή ενός αδελφού (8,9%).
Το πιο εντυπωσιακό; Ένας στους πέντε ανθρώπους που έχουν βιώσει τόσο την απώλεια κατοικίδιου όσο και ανθρώπου, δήλωσαν ότι ο θάνατος του ζώου τους ήταν χειρότερος.
Ο καθηγητής Hyland υποστηρίζει ότι η τρέχουσα πρακτική να μην επιτρέπεται η διάγνωση PGD σε όσους θρηνούν ζώα είναι όχι μόνο επιστημονικά λανθασμένη, αλλά και σκληρή.
«Από ψυχολογική και εξελικτική άποψη, είναι αδύνατον να υπερασπιστεί κανείς τη θέση ότι ο πόνος εξαρτάται από το αν ο αποθανών ανήκε στο είδος homo sapiens», αναφέρει χαρακτηριστικά. Τα συμπτώματα είναι τα ίδια, η αναπηρία στην καθημερινότητα είναι η ίδια και η ανάγκη για υποστήριξη είναι εξίσου επιτακτική.
Τα κατοικίδια είναι οι σταθεροί σύντροφοι της καθημερινότητάς μας. Είναι εκείνοι που μας υποδέχονται χωρίς κριτική, που μοιράζονται τις πιο μοναχικές μας στιγμές και που η ζωή τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το πρόγραμμα και τη ρουτίνα μας. Όταν φεύγουν, δεν χάνουμε μόνο μια συντροφιά, αλλά έναν ρόλο: αυτόν του φροντιστή.
Αν το παιδί σας (ή εσείς οι ίδιοι) δυσκολεύεται να ξεπεράσει την απώλεια του οικογενειακού σκύλου ή της γάτας, μην υποτιμήσετε το συναίσθημα. Η θλίψη αυτή είναι «νόμιμη», είναι βαθιά και, σύμφωνα με την επιστήμη, είναι απόλυτα συγκρίσιμη με κάθε άλλη μεγάλη απώλεια στη ζωή μας.
Η απώλεια του πρώτου κατοικίδιου είναι συχνά η πρώτη επαφή ενός παιδιού με την έννοια του θανάτου. Είναι μια καθοριστική στιγμή που, αν την διαχειριστούμε σωστά, μπορεί να διδάξει στο παιδί την ενσυναίσθηση και την υγιή επεξεργασία της απώλειας.
Ιδού μερικοί πρακτικοί τρόποι για να το στηρίξετε:
1. Χρησιμοποιήστε την αλήθεια (με απλά λόγια)
Αποφύγετε εκφράσεις όπως «τον πήραμε για ύπνο» ή «έφυγε ταξίδι». Τα μικρά παιδιά είναι πολύ κυριολεκτικά και μπορεί να αναπτύξουν φοβίες για τον δικό τους ύπνο ή να περιμένουν μάταια μια επιστροφή. Προτιμήστε λέξεις όπως: «Το σώμα του σταμάτησε να λειτουργεί και δεν πονάει πια». Η σαφήνεια βοηθά στην αποδοχή της οριστικότητας.
2. Δημιουργήστε ένα «τελετουργικό αποχαιρετισμού»
Η αίσθηση του τέλους είναι απαραίτητη για τη διαδικασία του πένθους. Μπορείτε να κάνετε μια μικρή τελετή στον κήπο, να φυτέψετε ένα δέντρο ή ένα λουλούδι στη μνήμη του, ή να φτιάξετε μαζί ένα «κουτί αναμνήσεων». Ζητήστε από το παιδί να βάλει μέσα το αγαπημένο παιχνίδι του κατοικίδιου ή μια ζωγραφιά που του έφτιαξε. Αυτή η πράξη δίνει στο παιδί την αίσθηση ότι έκανε κάτι τελευταίο για τον φίλο του.
3. Μην κρύβετε τη δική σας θλίψη
Πολλοί γονείς προσπαθούν να φαίνονται δυνατοί, αλλά αυτό στέλνει το μήνυμα ότι το να πενθείς για ένα ζώο είναι κάτι που πρέπει να κρύβεις. Πείτε στο παιδί: «Κι εγώ είμαι πολύ λυπημένος γιατί μου λείπει πολύ». Με αυτόν τον τρόπο του δίνετε την «άδεια» να εκφράσει τα δικά του συναισθήματα χωρίς ενοχές ή φόβο.
4. Δώστε χρόνο πριν το «επόμενο»
Η άμεση αντικατάσταση του κατοικίδιου («θα σου πάρω άλλο αύριο») μπορεί να μπερδέψει το παιδί, δίνοντάς του την εντύπωση ότι τα αγαπημένα πλάσματα είναι αναλώσιμα. Είναι σημαντικό να μεσολαβήσει ένα διάστημα όπου θα τιμηθεί η μνήμη του ζώου που έφυγε, ώστε το παιδί να είναι έτοιμο να αγαπήσει ένα νέο μέλος στην οικογένεια χωρίς να νιώθει ότι «προδίδει» το προηγούμενο.
5. Φτιάξτε ένα λεύκωμα αναμνήσεων
Ενθαρρύνετε το παιδί να διαλέξει φωτογραφίες και να γράψει (ή να σας υπαγορεύσει) τις πιο αστείες στιγμές που έζησαν μαζί. Εστιάζοντας στις χαρούμενες αναμνήσεις, βοηθάτε τη θλίψη να μετατραπεί σταδιακά σε μια γλυκιά ανάμνηση, ενισχύοντας την ψυχική του ανθεκτικότητα.