Τα τελευταία χρόνια η βερβερίνη έχει γνωρίσει ιδιαίτερη δημοτικότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με πολλούς να την αποκαλούν ακόμη και «φυσικό Ozempic». Είναι όμως πράγματι ένα συμπλήρωμα που οδηγεί σε απώλεια βάρους ή μήπως η πραγματική του αξία βρίσκεται αλλού;
Πριν απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό, αξίζει να κατανοήσουμε τι ακριβώς είναι η βερβερίνη και πώς δρα στον ανθρώπινο οργανισμό.
Τι είναι η βερβερίνη;
Η βερβερίνη είναι μια φυσική φυτική ένωση, γνωστή ως αλκαλοειδές, η οποία απαντάται σε διάφορα φυτά του γένους Berberis. Κυκλοφορεί ως συμπλήρωμα διατροφής και δεν απαιτεί ιατρική συνταγή για την αγορά της.
Το επιστημονικό ενδιαφέρον για τη βερβερίνη αναζωπυρώθηκε τα τελευταία χρόνια λόγω των πιθανών επιδράσεών της στον μεταβολισμό της γλυκόζης και της ινσουλίνης.
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της είναι ότι, παρά τη χαμηλή βιοδιαθεσιμότητά της, δηλαδή το μικρό ποσοστό που τελικά απορροφάται από το έντερο, φαίνεται να ασκεί σημαντικές βιολογικές δράσεις.
Πώς δρα στον οργανισμό;
Η βερβερίνη φαίνεται να ενισχύει έμμεσα την ενεργοποίηση μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται AMPK (AMP-activated protein kinase), η οποία συχνά περιγράφεται ως ο «αισθητήρας ενέργειας» του κυττάρου.
Η AMPK ενεργοποιείται φυσιολογικά σε καταστάσεις όπου το κύτταρο αντιλαμβάνεται ότι τα ενεργειακά του αποθέματα μειώνονται, όπως συμβαίνει κατά τη διάρκεια της άσκησης ή της νηστείας.
Όταν ενεργοποιείται, το κύτταρο προσπαθεί να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικότερα τις διαθέσιμες πηγές ενέργειας.
Στο πλαίσιο αυτό:
1) αυξάνεται η πρόσληψη και αξιοποίηση γλυκόζης από τους ιστούς,
2) βελτιώνεται η ευαισθησία στην ινσουλίνη,
3) μειώνεται η παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ μέσω της νεογλυκογένεσης,
4) περιορίζεται η σύνθεση νέου λίπους.
Με απλά λόγια, η βερβερίνη φαίνεται να βελτιώνει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός διαχειρίζεται τη γλυκόζη και την ινσουλίνη.
Αδυνατίζει τελικά;
Εδώ τα πράγματα είναι πιο σύνθετα από ό,τι συχνά παρουσιάζονται.
Παρότι ορισμένες μελέτες και μετα-αναλύσεις έχουν δείξει μικρή μείωση του σωματικού βάρους και της περιφέρειας μέσης, ο μηχανισμός δράσης της βερβερίνης δεν δικαιολογεί από μόνος του απώλεια βάρους.
Σε αντίθεση με φάρμακα όπως οι αγωνιστές GLP-1, η βερβερίνη δεν φαίνεται να μειώνει ουσιαστικά την όρεξη ούτε να καθυστερεί τη γαστρική κένωση. Επίσης, δεν αυξάνει σημαντικά την ενεργειακή δαπάνη του οργανισμού.
Εάν ένα άτομο συνεχίσει να καταναλώνει την ίδια ποσότητα θερμίδων και να έχει την ίδια φυσική δραστηριότητα, δεν υπάρχει προφανής μηχανισμός που να οδηγεί σε σημαντική απώλεια βάρους.
Πιθανές εξηγήσεις για τις μικρές μειώσεις βάρους που παρατηρούνται σε ορισμένες μελέτες είναι η καλύτερη γλυκαιμική ρύθμιση, η μείωση των ενεργειακών διακυμάνσεων μέσα στην ημέρα, η μικρή μείωση της πρόσληψης τροφής ή ακόμη και αλλαγές στη συμπεριφορά των συμμετεχόντων καθώς και ο παράγοντας placebo.
Το βάρος είναι το αποτέλεσμα της προσλαμβανόμενης ενέργειας σε σχέση με την καταναλισκόμενη και όσο αυτά παραμένουν ίδια δεν θα προκύψει αλλαγή.
Άρα που φαίνεται να έχει πραγματική αξία. Ενώ τα δεδομένα για την απώλεια βάρους παραμένουν μέτρια, η εικόνα είναι διαφορετική όταν εξετάζουμε τον γλυκαιμικό έλεγχο.
Πρόσφατες μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η βερβερίνη μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση:
1) της γλυκόζης νηστείας,
2) της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c),
3) της ινσουλινοαντίστασης,
4) καθώς και ορισμένων λιπιδαιμικών δεικτών.
Για τον λόγο αυτό, είναι ένα πολλά υποσχόμενο εργαλείο στη διαχείριση του διαβήτη τύπου 2 και του μεταβολικού συνδρόμου, αν και απαιτούνται περισσότερες μεγάλες και μακροχρόνιες μελέτες πριν εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα.
Είναι ασφαλής;
Η βερβερίνη φαίνεται να είναι σχετικά ασφαλής στις συνήθεις δόσεις που χρησιμοποιούνται στις μελέτες, οι οποίες κυμαίνονται συνήθως από 1000 έως 1500 mg ημερησίως.
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι γαστρεντερικές και περιλαμβάνουν:
1) φούσκωμα,
2) ναυτία,
3) διάρροια,
4) δυσκοιλιότητα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα που λαμβάνουν αντιδιαβητικά φάρμακα και θα πρέπει να λάβουν ιατρική καθοδήγηση.
Προσοχή, αν και τα δεδομένα ασφάλειας είναι ενθαρρυντικά, δεν έχει δοκιμαστεί μακροπρόθεσμα.
Η βερβερίνη δεν φαίνεται να αποτελεί το «μαγικό χάπι» απώλειας βάρους που συχνά παρουσιάζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, τα μέχρι σήμερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα φυτική ένωση που μπορεί να βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός διαχειρίζεται τη γλυκόζη και την ινσουλίνη.
Η πραγματική της αξία δεν βρίσκεται στην απώλεια βάρους, αλλά στον ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει στο μέλλον ως συμπληρωματικό εργαλείο για τη διαχείριση μεταβολικών διαταραχών, όπως ο διαβήτης τύπου 2 και η ινσουλινοαντίσταση.
Βιβλιογραφία
Guo, Y ., Li, F ., Ma, X., Cheng, X., Zhou, H., Klaassen, C.D. and Liu, J. (2022) ‘The efficacy and safety of berberine in patients with type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis’, Frontiers in Pharmacology, 12, 653887.
Wei, X., Wang, C., Hao, S., Song, H. and Yang, L. (2023) ‘The effects of berberine on metabolic parameters in metabolic syndrome: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials’, Frontiers in Nutrition, 10, 1138872.
Liu, D., Zhang, Y ., Liu, Y ., Hou, L., Li, S., Tian, H. and Zhao, T. (2022) ‘Efficacy and safety of berberine alone for several metabolic disorders: A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials’, Frontiers in Pharmacology, 12, 653887.