Στην καθημερινότητα μιας οικογένειας, η κουζίνα είναι γεμάτη αντικείμενα που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα, όπως τα πλαστικά τάπερ στο ψυγείο, τα αντικολλητικά τηγάνια, ο βραστήρας για το πρωινό τσάι, τα φακελάκια τσαγιού αλλά και το μπιμπερό ή τα θήλαστρα για το μωρό.
Τα υλικά τους είναι συνήθως πλαστικά, κεραμικά, σιλικόνη, μέταλλα ή χαρτί και είναι σχεδιασμένα να είναι ασφαλή ωστόσο κάποιες φορές μικρές ποσότητες χημικών ουσιών μπορούν να μεταφερθούν στο φαγητό. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται μετανάστευση ουσιών από υλικά επαφής με τρόφιμα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει αυστηρούς κανόνες για να διασφαλίζει ότι τα υλικά αυτά είναι ασφαλή (Κανονισμοί ΕΚ 1935/2004 και ΕΕ 10/2011).
Τι είναι οι επιμολυντές από υλικά επαφής με τρόφιμα
Οι επιμολυντές είναι ουσίες που μπορεί να προέρχονται από πλαστικά, μεταλλικά ή άλλα σκεύη και οι οποίες μεταναστεύουν στο φαγητό ή το ρόφημα.
Παράγοντες που επηρεάζουν την επιμόλυνση:
- Το είδος του υλικού (πλαστικό, μέταλλο, σιλικόνη)
- Η θερμοκρασία (ζεστό φαγητό ή καυτό νερό)
- Ο τύπος τροφίμου (λιπαρό ή όξινο)
- Η διάρκεια αποθήκευσης
Συνηθισμένοι επιμολυντές στην καθημερινότητα:
- Bisphenol A (BPA): σε πλαστικά δοχεία, μπιμπερό παλαιότερης τεχνολογίας, κονσέρβες
- Phthalates (DEHP, DBP): μαλακά πλαστικά, PVC σκεύη και μεμβράνες τροφίμων χαμηλής ποιότητας
- PFAS / PFOS: σε αντικολλητικά τηγάνια και λιποαπωθητικές συσκευασίες
- Μικροπλαστικά: από φθαρμένα πλαστικά δοχεία ή φακελάκια τσαγιού
- Βαρέα μέταλλα: από μεταλλικά σκεύη ή φθαρμένες επιστρώσεις
Παραδείγματα καθημερινής επαφής:
- Αποθήκευση φαγητού σε πλαστικά τάπερ
- Ζέσταμα ροφημάτων σε βραστήρες
- Χρήση αντικολλητικών τηγανιών
- Παρασκευή ροφημάτων με φακελάκια τσαγιού
- Χρήση μπιμπερό και θήλαστρων για βρέφη
πηγή: pfasswijzer.com
Πιθανές επιπτώσεις στην υγεία
Η επιστημονική έρευνα εξετάζει τις επιπτώσεις της έκθεσης σε αυτές τις ουσίες, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν:
- Το ήπαρ και τα νεφρά
- Το ορμονικό σύστημα (ενδοκρινικοί διαταράκτες)
- Την εμφάνιση οξειδωτικού στρες και φλεγμονών
- Την πιθανή γονιδιακή βλάβη ή συμβολή σε καρκινογένεση
Σημαντικό: οι επιπτώσεις εξαρτώνται από το είδος της ουσίας και την έκθεση σε αυτή.
πηγή: eea.europa.eu
Πρακτικές συμβουλές για μια πιο ασφαλή κουζίνα
Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκθεση σε επιμολυντές:
- Προτίμηση σε γυάλινα ή ανοξείδωτα δοχεία και θερμός για φαγητό και ροφήματα (inox food grade – 304 Stainless Steel 18/8 ή 18/10 – 316 Stainless Steel)
- Χρήση BPA-free και χωρίς PFAS/PFOS σκευών
- Επιλογή ποιοτικών μπιμπερό και θηλάστρων (BPA–free)
- Αποφυγή θέρμανσης τροφίμων σε κοινά πλαστικά δοχεία
- Μην αφήνετε φαγητό σε πλαστικούς περιέκτες για μεγάλο διάστημα
- Χρήση πιστοποιημένων φίλτρων νερού βρύσης αντί πλαστικών μπουκαλιών μιας χρήσης
- Αντικατάσταση παλιών ή φθαρμένων αντικολλητικών σκευών (PFOA free, χωρίς κάδμιο και μόλυβδο)
Με λίγη προσοχή στις καθημερινές μας επιλογές, μπορούμε να κάνουμε την κουζίνα μας πιο ασφαλή και να προστατεύσουμε την οικογένεια μας χωρίς κόπο.
πηγές
European Union. REGULATION (EC) No. 1935/2004 on materials and articles
intended to come into contact with food and repealing Directives 80/590/
EEC and 89/109/EEC. EUROPEAN UNION. (EC) No. 1935/2004. 2004.
EU 1416/16 – Commission Regulation (EU) 2016/1416 of 24 August 2016
amending and correcting Regulation (EU) No 10/2011 on plastic materials and
articles intended to come into contact with food. Published in Official Journal of
the European Union. L230/22.
Ζαμπετάκης, Γ., Μαρκάκη, Π., & Προεστός, Χ. (2014). Χημεία Τροφίμων. Εκδόσεις ΑΘ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ Αθήνα Σεπτέμβριος.
Shruti, V. C., & Kutralam-Muniasamy, G. (2024). Migration testing of microplastics in plastic food-contact materials: Release, characterization, pollution level, and influencing factors. TrAC Trends in Analytical Chemistry, 170, 117421.
Bisht, B., Dimri, S., Vlaskin, M. S., Dmitriev, A. A., Verma, M., Kumar, A., … & Kumar, V. (2025). Unravelling the Chemistry of PFAS transfer from Packaging to Food. Trends in Food Science & Technology, 105467.